Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Melting ulcer, kedi ve köpeklerde görülebilen en ciddi kornea ülseri tiplerinden biridir. Türkçede “eriyen kornea ülseri” olarak ifade edilebilir. Bu hastalıkta kornea dokusu normal bir ülserden farklı olarak hızla yumuşar, incelir ve adeta eriyormuş gibi ilerler. Bu nedenle melting ulcer, sadece “gözde çizik” veya “basit ülser” olarak düşünülmemelidir.
Hasta sahipleri bu durumu genellikle “göz bir anda beyazladı”, “gözün üstünde jel gibi bir tabaka var”, “gözü bulanıklaştı”, “gözünü hiç açamıyor”, “gözde akıntı arttı”, “göz çok hızlı kötüleşti” veya “kornea ülseri tedaviye rağmen ilerledi” şeklinde tarif edebilir.
Melting ulcer acildir çünkü kornea kısa sürede derinleşebilir, descemetocele aşamasına ilerleyebilir ve kornea perforasyonu yani göz delinmesi gelişebilir. Bu süreç bazı hastalarda çok hızlı olabilir. Bu nedenle gözünü kapatma, şiddetli ağrı, beyaz-mavi bulanıklık, sarı-yeşil akıntı, kornea ülseri veya ani görme kaybı varsa beklemek doğru değildir.
Bu yazıda melting ulcer’ın ne olduğunu, neden geliştiğini, hangi belirtilerle fark edilebileceğini, kedi ve köpeklerde farklılıkları, veteriner hekim muayenesinde hangi testlerin kullanılabileceğini, tedavinin genel olarak nasıl planlandığını ve evde hangi hatalardan kaçınmak gerektiğini anlatacağız.
Melting Ulcer Nedir?
Melting ulcer, korneadaki ülserin enfeksiyon, yangı ve doku yıkımı nedeniyle hızla derinleştiği ciddi bir tablodur. Normal kornea şeffaf, parlak ve düzenli bir yapıya sahiptir. Kornea ülseri oluştuğunda bu yüzeyde yara meydana gelir. Bazı ülserler yüzeysel kalır ve erken fark edildiğinde daha kolay kontrol altına alınabilir. Ancak melting ulcer’da kornea dokusunu parçalayan enzimler aktif hale gelir ve kornea hızla incelmeye başlar.
Bu nedenle “melting” yani “erime” ifadesi kullanılır. Aslında kornea sıvı gibi erimez; ancak dokunun dayanıklılığı azalır, yüzey yumuşar, ülser derinleşir ve gözün bütünlüğü tehlikeye girer. Kornea yeterince incelirse descemetocele gelişebilir. Daha da ilerlerse kornea perforasyonu, yani gözde delinme meydana gelebilir.
Melting ulcer hasta sahibi tarafından her zaman kolay anlaşılmaz. Gözde beyazlık, mavilik, bulanıklık, jelatinimsi görünüm, yoğun akıntı veya gözünü açamama gibi belirtiler fark edilebilir. Bazı vakalarda kornea çok kısa sürede kötüleştiği için “dün daha hafifti, bugün çok kötü oldu” şeklinde bir hikâye duyulur.
Bu hastalıkta erken veteriner göz muayenesi çok önemlidir. Çünkü melting ulcer’ın yönetimi sıradan bir göz kızarıklığından farklıdır. Ülserin derinliği, enfeksiyon varlığı, kornea erimesinin şiddeti ve perforasyon riski birlikte değerlendirilmelidir.
Melting Ulcer Neden Olur?
Melting ulcer genellikle kornea ülserinin komplike hale gelmesiyle oluşur. Tek bir nedeni olmayabilir; travma, enfeksiyon, göz yüzeyi hastalıkları ve yanlış tedavi birlikte rol oynayabilir.
Bakteriyel Enfeksiyonlar
Melting ulcer’ın önemli nedenlerinden biri bakteriyel enfeksiyonlardır. Bazı bakteriler kornea dokusunu parçalayan enzimlerin artmasına neden olabilir. Bu da ülserin hızla derinleşmesine ve kornea dokusunun yumuşamasına yol açar.
Kornea Travması
Tırnak, dal, diken, yabancı cisim, darbe veya kedi tırmalaması korneada yara oluşturabilir. Bu yara enfekte olursa veya uygun şekilde yönetilmezse melting ulcer’a dönüşebilir.
Göze Yabancı Cisim Kaçması
Ot başağı, diken, kum, toz, bitki parçası veya göz kapağı altında kalan küçük bir yabancı cisim korneayı sürekli çizebilir. Bu sürekli tahriş kornea ülserinin derinleşmesine neden olabilir.
Kuru Göz
Gözyaşı korneanın doğal savunma sistemlerinden biridir. Kuru göz hastalığında kornea yüzeyi yeterince korunamaz. Bu durum ülser gelişimini ve mevcut ülserin kötüleşmesini kolaylaştırabilir.
Göz Kapağı ve Kirpik Problemleri
İçe dönen göz kapağı, göze sürten tüyler veya yanlış yönde çıkan kirpikler korneayı sürekli tahriş edebilir. Altta yatan bu problem düzeltilmezse ülser iyileşmeyebilir veya daha da derinleşebilir.
Kısa Burunlu Irklarda Yatkınlık
Pug, French Bulldog, Shih Tzu, Pekingese, Boston Terrier gibi kısa burunlu ve gözleri belirgin köpeklerde kornea daha dış etkilere açıktır. Bu ırklarda kornea ülserleri daha hızlı komplike olabilir ve melting ulcer riski daha ciddiye alınmalıdır.
Kimyasal Hasar
Şampuan, temizlik ürünü, dezenfektan, asit veya alkali maddeler korneada ciddi hasar oluşturabilir. Ağır kimyasal travmalar kornea ülseri ve melting ulcer gelişimine zemin hazırlayabilir.
Yanlış veya Gecikmiş Tedavi
Kornea ülseri olan bir göze muayenesiz kortizonlu damla kullanılması çok risklidir. Kortizon, ülserin derinleşmesine ve enfeksiyonun ilerlemesine yol açabilir. Sadece antibiyotikli damla kullanıp altta yatan nedeni değerlendirmeden beklemek de tedavinin gecikmesine neden olabilir.
Hangi Belirtiler Görülür?
Melting ulcer belirtileri genellikle kornea ağrısı, akıntı ve kornea yüzeyindeki hızlı değişimle ilişkilidir.
| Belirti | Ne Anlama Gelebilir? | Aciliyet |
|---|---|---|
| Gözünü açamama | Şiddetli kornea ağrısı | Çok acil |
| Gözde beyazlık veya mavilik | Kornea ödemi, derin ülser | Acil |
| Jelatinimsi veya yumuşak görünüm | Kornea erimesi şüphesi | Çok acil |
| Sarı-yeşil akıntı | Enfekte kornea ülseri | Acil |
| Gözde hızla kötüleşme | Melting ulcer, perforasyon riski | Çok acil |
| Göz yüzeyinde çukur görünüm | Derin ülser, descemetocele riski | Çok acil |
| Şiddetli sulanma | Kornea hasarı ve ağrı | Acil |
| Işığa bakamama | Kornea ağrısı, uveitis | Acil |
| Patiyle gözü kaşıma | Ülseri derinleştirme riski | Çok acil |
| Ani görme kaybı | Kornea/göz içi etkilenme | Acil |
Melting ulcer’da belirtiler hızlı ilerleyebilir. Özellikle “göz bugün çok daha kötü oldu” ifadesi, kornea ülseri olan hastalarda çok önemlidir.
Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?
Kedilerde Melting Ulcer
Kedilerde melting ulcer daha az konuşulan ama ciddi bir tablodur. Kediler ağrıyı sakladığı için belirtiler bazen hafif gibi görünebilir. Gözünü kısma, saklanma, iştahsızlık, sessizleşme veya ışığa bakmama dikkat çekebilir.
Kedilerde kornea ülserleri travma, tırmalanma, yabancı cisim, enfeksiyon veya herpesvirus ilişkili hastalıklarla bağlantılı olabilir. Kedilerde viral kornea hastalıkları ülserlerin tekrarlamasına veya iyileşmenin zorlaşmasına neden olabilir. Eğer gözde akıntı, beyazlık, ağrı veya hızlı kötüleşme varsa acil değerlendirme gerekir.
Köpeklerde Melting Ulcer
Köpeklerde melting ulcer daha sık ve daha belirgin görülebilir. Köpek gözünü kapatır, patisiyle kaşımaya çalışır, yüzünü yere sürter, huzursuzlaşır veya ışığa bakmak istemez. Özellikle kısa burunlu ırklarda kornea ülserleri hızla komplike hale gelebilir.
Köpeklerde kedi tırnağı yaralanmaları, kuru göz, yabancı cisim, göz kapağı problemleri ve enfekte ülserler melting ulcer için önemli risk faktörleridir.
Hangi Durumlarda Acildir?
Melting ulcer şüphesi her zaman acildir. Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklenmemelidir.
Göz Çok Hızlı Kötüleştiyse
Kornea ülseri olan bir göz birkaç saat veya bir gün içinde belirgin kötüleştiyse melting ulcer ihtimali değerlendirilmelidir.
Sarı-Yeşil Akıntı Varsa
Yoğun sarı-yeşil akıntı enfeksiyon ve komplike ülser açısından önemlidir. Enfekte ülserler hızlı derinleşebilir.
Gözde Beyaz-Mavi Bulanıklık Varsa
Kornea ödemi, derin ülser veya kornea erimesi gözde beyaz-mavi bir görünüm oluşturabilir.
Göz Yüzeyi Jelatinimsi Görünüyorsa
Kornea dokusu yumuşamış ve erime sürecine girmiş olabilir. Bu durum çok acildir.
Gözde Çukur veya Koyu Nokta Görünüyorsa
Derin ülser, descemetocele veya perforasyon riski olabilir.
Hayvan Gözünü Hiç Açamıyorsa
Gözünü açamama genellikle ciddi kornea ağrısının belirtisidir.
Kortizonlu Damla Kullanımı Sonrası Kötüleştiyse
Kornea ülseri varken kortizonlu damla kullanımı ülserin hızla kötüleşmesine neden olabilir.
Ani Görme Kaybı Varsa
Hayvan eşyaya çarpıyor veya görmüyor gibi davranıyorsa göz içi yapıların etkilenme ihtimali değerlendirilmelidir.
Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?
Melting ulcer şüphesinde veteriner hekim muayenesinin amacı ülserin derinliğini, enfeksiyon varlığını, erime derecesini, perforasyon riskini ve görme potansiyelini değerlendirmektir.
Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:
Göz kapakları ve göz çevresi incelenir.
Kornea yüzeyi dikkatle değerlendirilir.
Ülserin yeri, çapı ve derinliği belirlenir.
Kornea erimesi bulguları araştırılır.
Gözde yabancı cisim olup olmadığı kontrol edilir.
Göz kapağı ve kirpik problemleri değerlendirilir.
Gözyaşı üretimi değerlendirilebilir.
Göz bebeği ve göz içi yapılar incelenir.
Göz içi yangı veya kanama bulguları araştırılır.
Görme refleksleri değerlendirilir.
Enfeksiyon şüphesinde sitoloji ve kültür planlanabilir.
Cerrahi gereklilik değerlendirilir.
Melting ulcer’da muayene dikkatli yapılmalıdır. Kornea zayıflamış olabileceği için göze baskı yapılmaması önemlidir.
Kullanılabilecek Tanısal Testler
Fluorescein Testi
Fluorescein testi kornea ülserini belirlemek için kullanılan temel testlerden biridir. Ülserin yeri ve yüzeydeki hasarlı alan hakkında bilgi verir. Melting ulcer’da fluorescein testi ülserin tanınmasına yardımcı olur; ancak ülserin derinliği ve kornea erimesi ayrıca dikkatle değerlendirilmelidir.
Schirmer Gözyaşı Testi
Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Kuru göz, kornea ülserlerinin iyileşmesini zorlaştırabilir ve melting ulcer riskini artırabilir. Bu nedenle uygun vakalarda değerlendirmeye eklenebilir.
Tonometri
Tonometri göz içi basıncını ölçer. Melting ulcer’da glokom veya uveitis gibi eşlik eden durumları değerlendirmek için gerekebilir. Ancak derin ülser veya perforasyon riski olan gözlerde göze temas eden veya basınç oluşturan testler dikkatle seçilmelidir.
Oftalmoskopi / Fundus Muayenesi
Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Melting ulcer’da kornea bulanıklığı nedeniyle her zaman mümkün olmayabilir. Görme kaybı veya göz içi etkilenme şüphesinde değerlidir.
Sitoloji, Kültür, PCR
Melting ulcer’da sitoloji ve kültür özellikle önemlidir. Enfeksiyon etkeninin belirlenmesi, tedavi planının daha doğru oluşturulmasına yardımcı olabilir. Viral, bakteriyel veya dirençli enfeksiyon şüphesinde PCR gibi testler de değerlendirilebilir.
Ek Testler
Göz ultrasonu, kan tahlili, sistemik değerlendirme veya görüntüleme gerekebilir. Özellikle travma, genel durum bozukluğu veya göz içi etkilenme şüphesi varsa ek testler planlanabilir.
Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?
Melting ulcer tedavisi ülserin derinliğine, enfeksiyon durumuna, kornea erimesinin şiddetine, gözün delinme riskine ve hastanın genel durumuna göre planlanır.
Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:
- Kornea erimesini durdurmaya yönelik yoğun tedavi planı
- Enfeksiyon riskinin veya mevcut enfeksiyonun yönetilmesi
- Ağrının kontrol altına alınması
- Gözün kaşınmasının yakalıkla engellenmesi
- Yabancı cisim varsa güvenli şekilde uzaklaştırılması
Kuru göz, kapak problemi veya kirpik anomalisi gibi altta yatan nedenlerin kontrolü
Sık aralıklarla göz kontrolü
Derin ülser, descemetocele veya perforasyon riskinde cerrahi seçeneklerin değerlendirilmesi
- Görme potansiyelinin değerlendirilmesi
- Çok ileri vakalarda gözün korunup korunamayacağının belirlenmesi
Tedavinin amacı yalnızca akıntıyı veya kızarıklığı azaltmak değildir. Asıl hedef kornea dokusundaki erimeyi durdurmak, perforasyonu önlemek, enfeksiyonu kontrol etmek, ağrıyı azaltmak ve mümkünse görme fonksiyonunu korumaktır.
Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?
Evde Yapılabilecekler
Melting ulcer şüphesinde evde tedavi yapılmaya çalışılmamalıdır. Amaç veteriner hekime ulaşana kadar gözü korumaktır.
Hayvan sakin tutulmalıdır.
Gözü kaşıması engellenmelidir.
Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.
Göze baskı yapılmamalıdır.
Göz ovalanmamalıdır.
Göz çevresindeki akıntı bastırmadan nazikçe temizlenebilir.
Önceden kullanılan damlalar veteriner hekime gösterilmelidir.
Travma veya yabancı cisim öyküsü not edilmelidir.
En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.
Evde Yapılmaması Gerekenler
Göze bastırılmamalıdır.
Göz kapağı zorla açılmamalıdır.
İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.
Eski reçeteden kalan damlalar gelişigüzel uygulanmamalıdır.
Kortizonlu damlalar kesinlikle muayenesiz kullanılmamalıdır.
Sadece antibiyotik damlayla beklenmemelidir.
Yabancı cisim varsa çıkarılmaya çalışılmamalıdır.
Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.
“Biraz bekleyelim” denmemelidir.
Melting ulcer’da zaman çok önemlidir. Kornea kısa sürede incelip perforasyona ilerleyebilir. Bu nedenle en doğru yaklaşım gözü kurcalamadan hızlı şekilde veteriner hekime ulaşmaktır.
Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski
Melting ulcer şüphesinde kortizonlu göz damlaları ciddi risk oluşturur. Kornea ülseri olan bir göze kortizon uygulanması ülserin derinleşmesine, enfeksiyonun ilerlemesine ve kornea perforasyonu riskinin artmasına neden olabilir. Melting ulcer zaten korneanın eridiği ve zayıfladığı bir durum olduğu için bu risk daha da önemlidir.
Antibiyotikli damlalar da tek başına her zaman yeterli değildir. Melting ulcer’da enfeksiyon etkeni, ülserin derinliği, kornea erimesinin şiddeti, gözyaşı durumu, göz kapağı problemi ve perforasyon riski birlikte değerlendirilmelidir. Sadece “antibiyotik kullanalım, bekleyelim” yaklaşımı bazı hastalarda ciddi zaman kaybına neden olabilir.
Ayrıca gelişigüzel antibiyotik kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunabilir ve kültür sonuçlarını etkileyebilir. Bu nedenle melting ulcer’da doğru yaklaşım; muayene, gerekirse örnekleme ve hastanın durumuna göre yoğun medikal veya cerrahi planlamadır.
Geç Kalınırsa Ne Olur?
Melting ulcer’da gecikme çok ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu hastalıkta kornea dokusu hızla zayıfladığı için bazı vakalarda kısa sürede perforasyon gelişebilir.
Geç kalındığında şu problemler oluşabilir:
- Ülserin hızla derinleşmesi
- Descemetocele gelişimi
- Kornea perforasyonu
- Göz içi sıvı kaybı
- İrisin yara bölgesine yapışması veya dışarı çıkması
- Göz içi enfeksiyon
- Şiddetli uveitis
- Göz içi kanama
- Kalıcı kornea lekesi veya bulanıklık
- Glokom veya göz içi basınç problemleri
- Kronik ağrı
- Kalıcı görme kaybı
- Acil cerrahi ihtiyacının artması
- İleri vakalarda gözün kaybı
Erken veteriner göz muayenesi melting ulcer’da gözün korunma şansını artırabilir. Ancak ileri vakalarda görme fonksiyonunun korunması her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle erken müdahale çok değerlidir.
