Kornea Perforasyonu Nedir?

Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Kornea perforasyonu, kedi ve köpeklerde gözün en ciddi acil hastalıklarından biridir. Kornea, gözün en ön kısmında yer alan şeffaf tabakadır. Bu tabaka hem görme için ışığın göze düzgün girmesini sağlar hem de gözün iç yapısını dış ortamdan korur. Kornea perforasyonu ise bu şeffaf tabakanın tam kat hasar görmesi, yani göz yüzeyinde delinme oluşması anlamına gelir.

Hasta sahipleri bu durumu genellikle “gözde delik var gibi”, “gözünün ortası çöktü”, “gözünde beyaz-mavi bir alan oluştu”, “gözünden su geliyor gibi”, “gözü patladı mı?”, “gözünü hiç açamıyor” veya “kornea ülseri çok ilerledi” şeklinde tarif edebilir.

Kornea perforasyonu basit bir çizik değildir. Gözün bütünlüğünü tehdit eden, enfeksiyon riskini artıran, şiddetli ağrıya neden olabilen ve görme fonksiyonunu kalıcı olarak etkileyebilen ciddi bir tablodur. Bu nedenle kornea perforasyonu şüphesinde beklemek, evde damla kullanmak, göze bastırmak veya yabancı cismi çıkarmaya çalışmak doğru değildir.

Bu yazıda kedi ve köpeklerde kornea perforasyonunun ne olduğunu, neden oluştuğunu, hangi belirtilerle fark edilebileceğini, veteriner hekim muayenesinde hangi testlerin kullanılabileceğini, tedavinin genel olarak nasıl planlandığını ve evde nelerden kesinlikle kaçınılması gerektiğini anlatacağız.

Kornea Perforasyonu Nedir?

Kornea perforasyonu, korneanın tüm katmanlarının hasar görmesi ve gözün dış ortamla bağlantı kuracak şekilde delinmesidir. Kornea normalde saydam, parlak ve düzgün bir yapıya sahiptir. Ancak travma, derin kornea ülseri, enfeksiyon, kimyasal yanık veya yabancı cisim batması gibi nedenlerle kornea dokusu zayıflayabilir.

Kornea ülseri yüzeysel olduğunda sadece korneanın dış tabakaları etkilenir. Bu dönemde erken tanı ve doğru tedaviyle iyileşme şansı daha yüksektir. Ancak ülser derinleşirse korneanın daha alt tabakaları etkilenir. Çok derinleşen ülserlerde descemetocele adı verilen, korneanın delinmeden hemen önceki çok ince ve tehlikeli aşaması görülebilir. Bu aşama ilerlerse kornea perforasyonu gelişir.

Kornea perforasyonu olduğunda göz içi sıvısının dışarı sızması, iris dokusunun yara bölgesine yapışması veya dışarı doğru gelmesi, göz bebeğinin şeklinde değişiklik, gözde çökme ya da ani görme kaybı görülebilir. Her vakada bu bulguların tamamı görülmeyebilir. Bu nedenle hasta sahibinin evde kesin tanı koyması mümkün değildir.

Kornea perforasyonu şüphesi bile acildir. Çünkü göz bütünlüğü bozulduğunda enfeksiyon göz içine ilerleyebilir, göz içi basıncı değişebilir, retina ve lens gibi yapılar etkilenebilir ve bazı vakalarda gözün korunması zorlaşabilir.

Kornea Perforasyonu Neden Olur?

Kornea perforasyonu genellikle derinleşmiş kornea ülseri veya ciddi göz travması sonucunda gelişir. Ancak altta yatan birçok farklı neden olabilir.

Derin Kornea Ülseri

Kornea perforasyonunun en önemli nedenlerinden biri derin kornea ülseridir. Kornea ülseri tedavi edilmezse, geç fark edilirse, yanlış damlalar kullanılırsa veya enfekte olursa ülser derinleşebilir. Bazı vakalarda kornea dokusu hızla erir. Bu durum “eriyen ülser” olarak bilinir ve perforasyon riski yüksektir.

Descemetocele

Descemetocele, korneanın delinmeden önceki en tehlikeli aşamalarından biridir. Bu durumda korneanın büyük kısmı erimiş veya incelmiş olur; gözün bütünlüğünü koruyan tabaka çok ince kalır. Dışarıdan küçük bir beyaz-mavi alan veya koyu noktalı bir lezyon gibi görünebilir. Descemetocele acil veteriner göz muayenesi gerektirir.

Göz Travması

Darbe, düşme, araç çarpması, köpek kavgası, kedi tırmalaması, kesici-delici yaralanmalar veya sert bir cismin göze çarpması kornea perforasyonuna yol açabilir. Travma yalnızca korneayı değil, iris, lens, retina ve optik sinir gibi göz içi yapılarını da etkileyebilir.

Göze Tırnak Batması

Kedi tırnağı veya köpek tırnağı korneada derin yaralanma oluşturabilir. Özellikle kedi tırnağı ince ve keskin olduğu için göze geldiğinde korneayı delici şekilde yaralayabilir. “Sadece tırmaladı” gibi görünen durumlarda bile derin kornea hasarı olabilir.

Göze Yabancı Cisim Batması

Diken, dal, ot başağı, cam kırığı, metal parçası veya sert bir yabancı cisim korneaya saplanabilir. Böyle durumlarda yabancı cismi evde çıkarmaya çalışmak çok tehlikelidir. Cisim çıkarılırken göz içi dokular daha fazla zarar görebilir.

Enfeksiyonlar

Bakteriyel, viral veya mantar kaynaklı enfeksiyonlar kornea ülserini komplike hale getirebilir. Enfekte ülserler hızla derinleşebilir ve korneada erimeye yol açabilir. Bu durum kornea perforasyonu riskini artırır.

Kuru Göz ve Göz Yüzeyi Hastalıkları

Gözyaşı korneayı koruyan en önemli savunmalardan biridir. Kuru göz hastalığında kornea yüzeyi savunmasız kalır. Kronik kuru göz, tekrarlayan ülserlere ve bazı vakalarda derin kornea hasarına neden olabilir.

Kimyasal Yanıklar

Çamaşır suyu, temizlik ürünleri, dezenfektanlar, asitler, alkali maddeler veya güçlü kimyasallar korneada ciddi hasar oluşturabilir. Ağır kimyasal yanıklar kornea ülseri ve perforasyonla sonuçlanabilir.

Hangi Belirtiler Görülür?

Kornea perforasyonu belirtileri genellikle ciddidir. Ancak bazı hayvanlar özellikle kediler ağrıyı saklayabilir. Aşağıdaki bulgular kornea perforasyonu veya derin kornea ülseri açısından önemlidir.

Kornea perforasyonu şüphesinde “biraz bekleyelim” yaklaşımı doğru değildir. Bu durum acil veteriner göz muayenesi gerektirir.

Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?

Kedilerde Kornea Perforasyonu

Kediler göz ağrısını saklayabilir. Kornea perforasyonu gibi ciddi bir durumda bile sadece gözünü kısma, saklanma, iştahsızlık, ışığa bakmama veya sessizleşme görülebilir. Bu nedenle kedilerde küçük görünen göz belirtileri bile dikkatle değerlendirilmelidir.

Kedilerde kornea perforasyonu; travma, kedi kavgası, tırmalanma, yabancı cisim, herpesvirus ilişkili kornea hastalıkları veya enfekte kornea ülserleri sonrası gelişebilir. Kedi gözünü kapalı tutuyor, gözde beyazlık veya akıntı varsa beklenmemelidir.

Köpeklerde Kornea Perforasyonu

Köpekler göz ağrısını daha belirgin gösterebilir. Gözünü kapatma, patisiyle kaşıma, yüzünü yere sürtme, huzursuzluk ve ışığa hassasiyet görülebilir. Köpeklerde kedi tırnağı yaralanmaları, yabancı cisimler, kuru göz, göz kapağı problemleri ve travmalar kornea perforasyonuna zemin hazırlayabilir.

Kısa burunlu ve gözleri belirgin ırklarda kornea daha açıkta olduğu için risk daha fazladır. Pug, French Bulldog, Shih Tzu, Pekingese, Boston Terrier gibi ırklarda kornea ülserleri hızlı ilerleyebilir. Bu ırklarda gözünü kapatma veya ani bulanıklık daha ciddiye alınmalıdır.

Hangi Durumlarda Acildir?

Kornea perforasyonu şüphesi her zaman acildir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa zaman kaybetmeden veteriner göz muayenesi gerekir.

Gözde Delik, Çukur veya Koyu Nokta Görünüyorsa

Kornea yüzeyinde çukurlaşma, ortasında koyu alan bulunan beyazlık veya düzensiz bir yara görünümü derin ülser, descemetocele veya perforasyon belirtisi olabilir.

Gözden Sıvı Geliyor Gibi Görünüyorsa

Göz yüzeyinden berrak sıvı sızıyormuş gibi bir görünüm varsa göz bütünlüğü bozulmuş olabilir. Bu çok acil bir bulgudur.

Göz Bebeğinin Şekli Değiştiyse

Göz bebeği yuvarlak değilse, çekilmiş veya yamuk görünüyorsa iris dokusu yara bölgesine yapışmış olabilir. Bu tablo kornea perforasyonu açısından ciddidir.

Travma Sonrası Göz Kötüleştiyse

Tırnak, diken, dal, yabancı cisim, darbe, kavga veya araç çarpması sonrası gözde ani kötüleşme varsa acil değerlendirme gerekir.

Gözünü Hiç Açamıyorsa

Gözünü açamama çoğu zaman şiddetli ağrı belirtisidir. Derin kornea ülseri, glokom, travma veya perforasyon olabilir.

Ani Görme Kaybı Varsa

Hayvan eşyaya çarpıyor, yönünü bulamıyor veya görmüyor gibi davranıyorsa göz içi yapılar etkilenmiş olabilir.

Kortizonlu Damla Kullanımı Sonrası Kötüleştiyse

Kornea ülseri olan gözde kortizonlu damla kullanımı ülserin derinleşmesine ve perforasyon riskinin artmasına neden olabilir. Bu durumda acil muayene gerekir.

Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?

Kornea perforasyonu şüphesinde veteriner hekimin amacı, göz bütünlüğünün korunup korunmadığını ve acil cerrahi gerekip gerekmediğini değerlendirmektir. Muayene çok dikkatli yapılmalıdır; çünkü göze baskı uygulanması hasarı artırabilir.

Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:

Göz kapakları ve göz çevresi incelenir.

Kornea yüzeyi dikkatle değerlendirilir.

Ülserin yeri, çapı ve derinliği incelenir.

Gözde yabancı cisim olup olmadığı araştırılır.

Göz bebeği ve iris yapısı değerlendirilir.

Göz içi kanama veya bulanıklık kontrol edilir.

Görme refleksleri değerlendirilir.

Göz içi basıncı çok dikkatli şekilde değerlendirilir.

Fundus muayenesi mümkünse yapılır.

Enfeksiyon şüphesinde örnekleme planlanabilir.

Acil cerrahi seçenekleri değerlendirilir.

Perforasyon şüphesinde her test her hastaya uygulanmayabilir. Bazı testler göze temas veya basınç gerektirdiği için veteriner hekim test seçimini hastanın durumuna göre belirler.

Kullanılabilecek Tanısal Testler

Fluorescein Testi

Fluorescein testi, kornea ülseri tanısında sık kullanılan bir testtir. Kornea yüzeyindeki hasarlı alanları gösterebilir. Ancak derin ülser, descemetocele veya perforasyon şüphesinde testin uygulanması ve yorumlanması dikkat gerektirir. Bazı çok derin lezyonlarda özel bulgular görülebilir.

Schirmer Gözyaşı Testi

Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Kuru göz, tekrarlayan ülserler veya iyileşmeyi zorlaştıran göz yüzeyi hastalıkları açısından değerlendirilebilir. Perforasyon şüphesinde testin zamanı ve uygulanıp uygulanmayacağı veteriner hekimin kararına bağlıdır.

Tonometri

Tonometri göz içi basıncını ölçer. Ancak kornea perforasyonu şüphesinde göze basınç uygulayan ölçümler riskli olabilir. Bu nedenle tonometri her vakada doğrudan uygulanmayabilir. Test seçimi veteriner hekimin muayene bulgularına göre yapılır.

Oftalmoskopi / Fundus Muayenesi

Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Ancak kornea bulanıklığı, kanama, ülser veya perforasyon nedeniyle fundus her zaman net görülemeyebilir.

Sitoloji, Kültür, PCR

Enfekte ülser, eriyen ülser, dirençli akıntı, viral veya bakteriyel nedenlerin araştırılması gereken durumlarda sitoloji, kültür veya PCR kullanılabilir. Bu testler özellikle tedaviye yanıt vermeyen veya komplike vakalarda yardımcıdır.

Ek Testler

Göz ultrasonu, kan tahlili, görüntüleme veya sistemik değerlendirme gerekebilir. Travma, pıhtılaşma bozukluğu, genel durum bozukluğu veya göz içi etkilenme şüphesi varsa ek testler planlanabilir.

Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?

Kornea perforasyonunda tedavi, hasarın büyüklüğüne, yerleşimine, enfeksiyon durumuna, göz içi yapıların etkilenip etkilenmediğine, görme potansiyeline ve hastanın genel durumuna göre planlanır.

Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:

• Gözün daha fazla travmadan korunması
• Ağrının kontrol altına alınması
• Enfeksiyon riskinin yönetilmesi

Derin kornea ülseri, descemetocele veya perforasyon için cerrahi seçeneklerin değerlendirilmesi

• Yabancı cisim varsa güvenli şekilde uzaklaştırılması
• Göz kapağı veya travmatik yara varsa onarım planı
• Göz içi yangı varsa buna yönelik yaklaşım
• Kuru göz veya kapak problemi gibi altta yatan nedenlerin kontrolü
• Görme potansiyelinin değerlendirilmesi
• Çok ağır vakalarda gözün korunup korunamayacağının belirlenmesi

Tedavinin amacı yalnızca korneadaki deliği kapatmak değildir. Asıl hedef göz bütünlüğünü korumak, enfeksiyon riskini azaltmak, ağrıyı kontrol etmek, görme şansını değerlendirmek ve hastanın yaşam kalitesini korumaktır.

Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?

Evde Yapılabilecekler

Kornea perforasyonu şüphesinde evde tedavi yapılmaya çalışılmamalıdır. Amaç, veteriner hekime ulaşana kadar gözü daha fazla hasardan korumaktır.

Hayvan sakin tutulmalıdır.

Gözü kaşıması engellenmelidir.

Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.

Göze kesinlikle baskı yapılmamalıdır.

Göz ovalanmamalıdır.

Saplı yabancı cisim varsa çıkarılmaya çalışılmamalıdır.

Göz çevresindeki akıntı bastırmadan nazikçe temizlenebilir.

Travmanın nasıl ve ne zaman olduğu not edilmelidir.

En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.

Evde Yapılmaması Gerekenler

Göze bastırılmamalıdır.

Göz ovuşturulmamalıdır.

Göz kapağı zorla açılmamalıdır.

Göze saplanan cisim çıkarılmaya çalışılmamalıdır.

İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.

Eski reçeteden kalan damlalar uygulanmamalıdır.

Kortizonlu damlalar kesinlikle muayenesiz kullanılmamalıdır.

Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.

“Biraz bekleyelim, geçer” denmemelidir.

Kornea perforasyonu şüphesinde en doğru ilk yardım, gözü kurcalamamak, kaşımayı engellemek ve hızlı şekilde veteriner hekime ulaşmaktır.

Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski

Kornea perforasyonu veya derin kornea ülseri şüphesinde evde bulunan eski göz damlalarını kullanmak çok risklidir. Özellikle kortizonlu göz damlaları, kornea ülseri olan gözlerde ciddi zarar verebilir.

Kornea yüzeyinde yara varken kortizon kullanılması ülserin derinleşmesine, enfeksiyonun ilerlemesine ve kornea perforasyonu riskinin artmasına neden olabilir. Göz zaten delinmişse veya delinmeye yakınsa bu risk daha da büyüktür.

Antibiyotikli damlalar da tek başına yeterli olmayabilir. Eğer gözde derin ülser, descemetocele, perforasyon, yabancı cisim veya göz içi hasar varsa sadece antibiyotik kullanarak beklemek zaman kaybına neden olur. Ayrıca her enfeksiyon aynı antibiyotiğe duyarlı olmayabilir.

Bu nedenle kornea perforasyonu şüphesinde doğru yaklaşım, önce acil veteriner göz muayenesi ve tanı, ardından uygun medikal veya cerrahi tedavi planıdır.

Geç Kalınırsa Ne Olur?

Kornea perforasyonu şüphesinde gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu tablo gözün bütünlüğünü ve görme fonksiyonunu doğrudan tehdit eder.

Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:

• Perforasyonun büyümesi
• Göz içi sıvı kaybı
• İrisin yara bölgesine yapışması veya dışarı çıkması
• Göz içi enfeksiyon
• Şiddetli uveitis
• Göz içi kanama
• Kalıcı kornea lekesi veya bulanıklık
• Kronik ağrı
• Glokom veya göz içi basınç problemleri
• Kalıcı görme kaybı
• Acil cerrahi ihtiyacının artması
• İleri vakalarda gözün kaybı

Erken veteriner göz muayenesi, gözün korunma şansını artırabilir. Ancak perforasyon gelişmiş vakalarda görme fonksiyonunun korunması her zaman garanti değildir. Bu nedenle zaman kaybetmemek çok önemlidir.