Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Kedi veya köpeğinizin gözünde derin bir yara, beyaz-mavi bulanıklık, kanama, gözünü açamama, şiddetli ağrı veya gözden sıvı gelir gibi bir görünüm fark ettiyseniz “gözde delinme” ihtimali akla gelmelidir. Gözde delinme, veteriner oftalmolojide en ciddi göz acillerinden biridir. Bu durum çoğu zaman kornea perforasyonu olarak adlandırılır.
Kornea perforasyonu, gözün en önündeki şeffaf tabaka olan korneanın tam kat hasar görmesi ve gözün bütünlüğünün bozulması anlamına gelir. Basit bir çizik değildir. Göz içi yapılar dış ortamla temas edebilir, enfeksiyon riski artabilir ve görme fonksiyonu ciddi şekilde tehlikeye girebilir.
Hasta sahipleri bu durumu bazen “gözünde delik var gibi”, “gözünün ortası çöktü”, “gözünde beyaz nokta var”, “gözünden su geliyor”, “gözü patladı mı?”, “gözünü hiç açamıyor” veya “gözü bir anda çok kötüleşti” şeklinde tarif eder.
Gözde delinme şüphesi varsa beklemek doğru değildir. Göze bastırmak, evde damla kullanmak, yabancı cismi çıkarmaya çalışmak veya gözü silerken baskı uygulamak ciddi zarara neden olabilir. Bu yazıda kedi ve köpeklerde gözde delinmenin nasıl anlaşılabileceğini, hangi nedenlerle geliştiğini, veteriner hekim muayenesinde neler yapıldığını ve evde nelerden kaçınmak gerektiğini anlatacağız.
Gözde Delinme Nedir?
Gözde delinme, genellikle korneanın tam kat hasar görmesiyle ortaya çıkan ciddi bir göz yaralanmasıdır. Kornea, gözün en ön kısmında yer alan şeffaf ve hassas tabakadır. Normalde kornea gözün iç yapısını dış ortamdan korur. Kornea bütünlüğü bozulduğunda göz içi dokular zarar görebilir.
Kornea ülseri yüzeysel olduğunda sadece korneanın üst tabakaları etkilenir. Ancak ülser derinleşirse korneanın en iç tabakalarına kadar ilerleyebilir. Bu aşamada descemetocele adı verilen çok ince ve tehlikeli bir durum oluşabilir. Daha da ilerlerse kornea perforasyonu yani gözde delinme gelişebilir.
Gözde delinme her zaman dışarıdan net bir “delik” gibi görülmez. Bazen göz yüzeyinde beyaz-mavi bir alan, ortasında koyu nokta, gözde çökme, gözden sıvı sızıyormuş gibi görünüm, göz bebeğinde şekil değişikliği veya gözün aniden yumuşamış gibi durması fark edilir. Bazı vakalarda iris dokusu yaraya yapışabilir veya dışarı doğru çıkabilir.
Bu nedenle hasta sahibinin gözde delinmeyi kesin olarak ayırt etmesi beklenmez. Ancak bazı belirtiler bu ihtimali düşündürür ve acil veteriner göz muayenesi gerektirir.
Gözde Delinme Neden Olur?
Gözde delinme genellikle travma veya ilerlemiş kornea ülseri sonucunda gelişir. En sık nedenler şunlardır:
Derin Kornea Ülseri
Kornea ülseri tedavi edilmezse, yanlış tedavi edilirse veya enfekte olursa hızla derinleşebilir. Bazı ülserlerde kornea dokusu erimeye başlar. Bu tablo “eriyen ülser” olarak bilinir ve perforasyon riski yüksektir.
Göze Tırnak Batması
Kedi tırnağı, köpek tırnağı veya kendi kendini kaşıma sırasında tırnağın göze batması derin kornea yaralanmasına neden olabilir. Kedi tırnağı özellikle ince ve keskin olduğu için korneada delici hasar oluşturabilir.
Göze Yabancı Cisim Batması
Diken, dal, ot başağı, metal parçası, cam kırığı veya sert bir yabancı cisim korneaya saplanabilir. Bu durumda yabancı cismi evde çıkarmaya çalışmak göz içi hasarı artırabilir.
Göz Travması
Darbe, düşme, araç çarpması, köpek kavgası, kedi tırmalaması veya kesici-delici yaralanmalar gözde delinmeye neden olabilir. Travma yalnızca korneayı değil lens, iris, retina ve optik siniri de etkileyebilir.
Kimyasal Yanıklar
Temizlik ürünleri, dezenfektanlar, asit veya alkali maddeler kornea yüzeyinde ciddi hasar oluşturabilir. Ağır kimyasal yanıklar kornea ülseri ve perforasyonla sonuçlanabilir.
Kuru Göz ve Göz Yüzeyi Hastalıkları
Kuru göz, korneanın savunmasını zayıflatır. Gözyaşı yetersizliğinde kornea daha kolay hasar görür ve ülserler daha zor iyileşebilir. Tedavi edilmeyen kronik yüzey hastalıkları perforasyon riskini artırabilir.
Göz Kapağı veya Kirpik Problemleri
İçe dönen göz kapağı, anormal kirpikler veya göze sürekli sürten tüyler korneayı sürekli tahriş edebilir. Uzun süreli irritasyon ülser oluşumuna, ülserin derinleşmesine ve nadiren delinmeye kadar ilerleyebilir.
Hangi Belirtiler Görülür?
Gözde delinme şüphesinde belirtiler çoğu zaman belirgindir; ancak bazen hasta sahibi sadece “göz çok kötüleşti” diye fark eder.
| Belirti | Ne Anlama Gelebilir? | Aciliyet |
|---|---|---|
| Gözünü açamama | Şiddetli ağrı, derin ülser, perforasyon | Çok acil |
| Gözde beyaz/mavi bulanıklık | Kornea ödemi, derin ülser | Acil |
| Gözde koyu nokta veya çukur görünüm | Derin ülser, descemetocele, perforasyon | Çok acil |
| Gözden sıvı gelir gibi görünüm | Göz bütünlüğü bozulması şüphesi | Çok acil |
| Gözde kanama | Travma, derin hasar | Acil |
| Göz bebeğinde şekil değişikliği | İris etkilenmesi, perforasyon | Çok acil |
| Gözün küçülmüş/yumuşamış görünmesi | Göz içi sıvı kaybı şüphesi | Çok acil |
| Şiddetli ağrı ve ışığa hassasiyet | Kornea/göz içi hasar | Acil |
| Ani görme kaybı | Göz içi yapıların etkilenmesi | Acil |
| Sarı-yeşil akıntı | Enfeksiyon, komplike ülser | Acil |
Gözde delinme şüphesinde “birkaç saat izleyelim” yaklaşımı doğru değildir. Bu tablo acil veteriner göz muayenesi gerektirir.
Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?
Kedilerde Gözde Delinme
Kediler ağrıyı saklayabilir. Bu nedenle kedide gözde delinme veya derin kornea ülseri bazen sadece gözünü kısma, saklanma, iştahsızlık veya sessizleşme ile fark edilebilir. Ancak altta ciddi ağrı ve göz bütünlüğünü tehdit eden bir durum olabilir.
Kedilerde tırmalanma, kavga, yabancı cisim, herpesvirus ilişkili kornea hastalıkları ve travma gözde delinmeye zemin hazırlayabilir. Özellikle kedi kavgası sonrası gözünü kapatma, gözde beyazlık, kanama veya akıntı varsa acil değerlendirme gerekir.
Köpeklerde Gözde Delinme
Köpeklerde gözde delinme daha belirgin ağrı davranışlarıyla fark edilebilir. Köpek gözünü kapatabilir, patisiyle kaşımaya çalışabilir, yüzünü yere sürtebilir veya huzursuz davranabilir.
Köpeklerde kedi tırnağı, yabancı cisim, travma, kuru göz, göz kapağı problemleri ve kısa burunlu ırk yatkınlığı önemli risk faktörleridir. Pug, French Bulldog, Shih Tzu, Pekingese ve Boston Terrier gibi ırklarda kornea daha dış etkilere açık olduğu için derin ülser ve perforasyon riski daha dikkatle değerlendirilmelidir.
Hangi Durumlarda Acildir?
Gözde delinme şüphesi her zaman acildir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa zaman kaybetmeden veteriner göz muayenesi gerekir.
Gözde Delik, Çukur veya Koyu Nokta Görünüyorsa
Korneada çukurlaşma, ortasında koyu nokta bulunan beyaz alan veya gözün merkezinde düzensiz görünüm derin ülser ya da perforasyon belirtisi olabilir.
Gözden Sıvı Geliyormuş Gibi Görünüyorsa
Göz yüzeyinden berrak sıvı sızıyormuş gibi bir görünüm varsa göz bütünlüğü bozulmuş olabilir.
Göz Bebeği Şekli Değiştiyse
Göz bebeği yuvarlak değilse, çekilmiş veya şekilsiz görünüyorsa iris dokusu etkilenmiş olabilir. Bu acil bir bulgudur.
Travma veya Tırnak Batması Sonrası Geliştiyse
Kedi tırnağı, diken, dal, yabancı cisim veya darbe sonrası gözde ani kötüleşme varsa beklenmemelidir.
Gözünü Hiç Açamıyorsa
Şiddetli ağrı, derin ülser, perforasyon veya göz içi yangı belirtisi olabilir.
Ani Görme Kaybı Varsa
Hayvan eşyaya çarpıyor, yönünü bulamıyor veya görmüyor gibi davranıyorsa acil değerlendirme gerekir.
Kortizonlu Damla Kullanımı Sonrası Kötüleştiyse
Kornea ülseri olan bir gözde kortizonlu damla kullanımı ülserin derinleşmesine ve perforasyon riskinin artmasına neden olabilir.
Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?
Gözde delinme şüphesinde veteriner hekim muayenesinin amacı göz bütünlüğünün korunup korunmadığını, kornea hasarının derinliğini, göz içi yapıların etkilenip etkilenmediğini ve acil cerrahi gerekip gerekmediğini değerlendirmektir.
Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:
Göz kapakları ve göz çevresi incelenir.
Kornea yüzeyi dikkatle değerlendirilir.
Ülserin yeri, çapı ve derinliği incelenir.
Gözde yabancı cisim olup olmadığı araştırılır.
Göz bebeği ve iris yapısı değerlendirilir.
Göz içi kanama veya bulanıklık araştırılır.
Görme refleksleri kontrol edilir.
Göz içi basıncı dikkatle değerlendirilir.
Fundus muayenesi mümkünse yapılır.
Enfeksiyon şüphesinde örnekleme planlanabilir.
Acil cerrahi gerekliliği değerlendirilir.
Perforasyon şüphesinde bazı testler çok dikkatli seçilir. Göze baskı uygulayabilecek işlemlerden kaçınılması gerekebilir. Bu nedenle muayenenin deneyimli bir veteriner hekim tarafından dikkatli yapılması önemlidir.
Kullanılabilecek Tanısal Testler
Fluorescein Testi
Fluorescein testi kornea ülserini değerlendirmede temel testlerden biridir. Ancak derin ülser, descemetocele veya perforasyon şüphesinde yorum dikkatli yapılmalıdır. Bazı durumlarda özel dikkat gerektiren bulgular görülebilir.
Schirmer Gözyaşı Testi
Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Kuru göz, tekrarlayan ülser veya iyileşmeyi zorlaştıran göz yüzeyi hastalıkları açısından değerlendirilebilir. Perforasyon şüphesinde test seçimi ve zamanlaması veteriner hekimin kararına bağlıdır.
Tonometri
Tonometri göz içi basıncını ölçer. Ancak gözde perforasyon şüphesi varsa göze basınç uygulayan ölçümler riskli olabilir. Bu nedenle tonometri her vakada doğrudan uygulanmayabilir; veteriner hekimin değerlendirmesine göre karar verilir.
Oftalmoskopi / Fundus Muayenesi
Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Ancak kornea bulanıklığı, kanama veya derin ülser nedeniyle fundus muayenesi her zaman mümkün olmayabilir.
Sitoloji, Kültür, PCR
Enfekte ülser, eriyen ülser, dirençli akıntı, travmatik yaralanma veya viral/bakteriyel nedenlerin araştırılması gereken durumlarda sitoloji, kültür veya PCR kullanılabilir. Bu testler tedavi planının daha doğru oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Ek Testler
Göz ultrasonu, kan tahlili, görüntüleme veya sistemik değerlendirme gerekebilir. Özellikle travma, pıhtılaşma problemi, sistemik enfeksiyon veya genel durum bozukluğu varsa ek değerlendirme önemlidir.
Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?
Gözde delinme veya kornea perforasyonu şüphesinde tedavi, hasarın derinliğine, gözün bütünlüğüne, enfeksiyon durumuna, görme potansiyeline ve hastanın genel durumuna göre planlanır.
Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:
- Gözün daha fazla travmadan korunması
- Ağrının kontrol altına alınması
- Enfeksiyon riskinin yönetilmesi
- Kornea ülserinin derinliğine göre medikal veya cerrahi planlama
Derin ülser, descemetocele veya perforasyon riskinde cerrahi seçeneklerin değerlendirilmesi
- Yabancı cisim varsa güvenli şekilde çıkarılması
- Göz kapağı veya travmatik yara varsa onarım planı
- Göz içi yangı varsa buna yönelik yaklaşım
- Görme potansiyelinin değerlendirilmesi
- Çok ağır vakalarda gözün korunup korunamayacağının belirlenmesi
Tedavinin amacı yalnızca gözdeki yarayı kapatmak değildir. Asıl hedef gözün bütünlüğünü korumak, enfeksiyon riskini azaltmak, ağrıyı kontrol etmek, görme şansını değerlendirmek ve hastanın yaşam kalitesini korumaktır.
Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?
Evde Yapılabilecekler
Gözde delinme şüphesinde evde tedavi yapılmaya çalışılmamalıdır. Amaç, veteriner hekime ulaşana kadar gözü daha fazla hasardan korumaktır.
Hayvan sakin tutulmalıdır.
Gözü kaşıması engellenmelidir.
Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.
Göze kesinlikle baskı yapılmamalıdır.
Göz ovalanmamalıdır.
Yabancı cisim varsa çıkarılmaya çalışılmamalıdır.
Gözü temizlerken bastırmadan, sadece çevre akıntılar nazikçe alınmalıdır.
Travmanın nasıl ve ne zaman olduğu not edilmelidir.
En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.
Evde Yapılmaması Gerekenler
Göze bastırılmamalıdır.
Göz ovuşturulmamalıdır.
Göz kapağı zorla açılmamalıdır.
Saplı yabancı cisim çıkarılmaya çalışılmamalıdır.
İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.
Eski reçeteden kalan damlalar uygulanmamalıdır.
Kortizonlu damlalar kesinlikle muayenesiz kullanılmamalıdır.
Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.
“Biraz bekleyelim” denmemelidir.
Gözde delinme şüphesinde en doğru ilk yardım, gözü kurcalamamak, kaşımayı engellemek ve hızlı şekilde veteriner hekime ulaşmaktır.
Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski
Gözde delinme veya derin kornea ülseri şüphesinde evde bulunan eski göz damlalarını kullanmak çok risklidir. Özellikle kortizonlu göz damlaları, kornea ülseri olan gözlerde ciddi zarar verebilir.
Kornea yüzeyinde yara varken kortizon kullanılması ülserin derinleşmesine, enfeksiyonun ilerlemesine ve kornea perforasyonu riskinin artmasına neden olabilir. Göz zaten delinmişse veya delinmeye yakınsa bu risk daha da büyüktür.
Antibiyotikli damlalar da tek başına yeterli olmayabilir. Eğer gözde derin ülser, descemetocele, perforasyon, yabancı cisim veya göz içi hasar varsa sadece antibiyotik kullanarak beklemek zaman kaybına neden olur. Ayrıca her enfeksiyon aynı antibiyotiğe duyarlı olmayabilir.
Bu nedenle gözde delinme şüphesinde doğru yaklaşım, önce acil veteriner göz muayenesi ve tanı, ardından uygun medikal veya cerrahi tedavi planıdır.
Geç Kalınırsa Ne Olur?
Gözde delinme veya kornea perforasyonu şüphesinde gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu durum gözün bütünlüğünü ve görme fonksiyonunu doğrudan tehdit eder.
Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:
- Kornea perforasyonunun büyümesi
- Göz içi sıvı kaybı
- İrisin yara bölgesine yapışması veya dışarı çıkması
- Göz içi enfeksiyon
- Şiddetli uveitis
- Göz içi kanama
- Kalıcı kornea lekesi veya bulanıklık
- Kronik ağrı
- Glokom veya göz içi basınç problemleri
- Kalıcı görme kaybı
- Acil cerrahi ihtiyacının artması
- İleri vakalarda gözün kaybı
Erken veteriner göz muayenesi, gözün korunma şansını artırabilir. Ancak perforasyon gelişmiş vakalarda görme fonksiyonunun korunması her zaman garanti değildir. Bu nedenle zaman kaybetmemek çok önemlidir.
