Glokom Acil midir?

Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Evet, kedi ve köpeklerde glokom çoğu durumda acil değerlendirilmesi gereken ciddi bir göz hastalığıdır. Glokom, göz içi basıncının normalin üzerine çıkmasıyla oluşur. Hasta sahipleri bu durumu genellikle “gözü bir anda kızardı”, “gözü mavi-bulanık oldu”, “gözünü açamıyor”, “göz bebeği büyüdü”, “gözü ağrıyor gibi” veya “bir anda görmemeye başladı” şeklinde tarif eder.

Glokomun en önemli özelliği, görme sinirine zarar verebilmesidir. Göz içi basıncı yüksek kaldığında retina ve optik sinir etkilenebilir. Bu durum kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu nedenle glokom şüphesinde beklemek doğru değildir.

Özellikle gözde ani kızarıklık, beyazlık veya mavilik, gözünü kapatma, şiddetli ağrı, göz bebeğinde büyüme, gözün normalden büyük veya sert görünmesi ve ani körlük belirtileri varsa acil veteriner göz muayenesi gerekir.

Bu yazıda kedi ve köpeklerde glokomun ne olduğunu, neden geliştiğini, hangi belirtilerle fark edildiğini, hangi durumlarda acil olduğunu, veteriner hekim muayenesinde hangi testlerin kullanıldığını ve evde hangi hatalardan kaçınmak gerektiğini sade ama bilimsel bir dille anlatacağız.

Glokom Nedir?

Glokom, göz içi basıncının yükselmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Gözün içinde sürekli üretilen ve boşaltılan bir sıvı vardır. Bu sıvı gözün şeklini, beslenmesini ve iç dengesini korumaya yardımcı olur. Normalde üretilen sıvı ile dışarı atılan sıvı arasında denge vardır. Bu denge bozulduğunda göz içi basıncı yükselir.

Göz içi basıncının yükselmesi, gözün içindeki hassas dokular üzerinde baskı oluşturur. En önemli risk, optik sinirin ve retinanın zarar görmesidir. Optik sinir, gözden beyne görme bilgisini taşıyan yapıdır. Bu sinir zarar gördüğünde görme kaybı kalıcı olabilir.

Glokom her zaman dışarıdan hemen anlaşılmayabilir. Bazı hastalarda belirtiler ani ve çok şiddetlidir. Bazılarında ise gözde hafif kızarıklık, bulanıklık veya davranış değişikliğiyle başlayabilir. Ancak ani gelişen glokomda zaman çok önemlidir. Erken tanı ve basıncın değerlendirilmesi, görme fonksiyonunu korumak açısından kritik olabilir.

Hasta sahipleri glokomu çoğu zaman “göz tansiyonu” olarak duymuştur. Bu benzetme doğrudur; ancak insanlardaki glokomla hayvanlardaki glokomun seyri ve aciliyeti farklı olabilir. Kedi ve köpeklerde ani basınç artışı ciddi ağrıya ve hızlı görme kaybına neden olabilir.

Glokom Neden Olur?

Glokomun farklı nedenleri vardır. Temel problem, göz içindeki sıvının normal şekilde boşalamaması veya göz içi dengesinin bozulmasıdır.

Primer glokom, gözün sıvı boşaltım yollarındaki yapısal veya genetik yatkınlığa bağlı gelişebilir. Bazı köpek ırklarında daha sık görülür. Bu tür glokomda genellikle bir göz etkilenir; ancak diğer göz de risk altında olabilir.

Primer glokom özellikle bazı köpek ırklarında önemlidir. Cocker Spaniel, Basset Hound, Beagle, Siberian Husky, Chow Chow, Shar Pei, Samoyed ve bazı terrier ırklarında yatkınlık bildirilebilir. Irk yatkınlığı olan köpeklerde gözde ani kızarıklık ve bulanıklık çok ciddiye alınmalıdır.

Sekonder glokom, başka bir göz hastalığına bağlı olarak gelişir. Göz içindeki yangı, kanama, lens problemleri, tümörler, travma veya ileri göz hastalıkları göz içi sıvı akışını bozabilir.

Sekonder glokom nedenleri arasında şunlar yer alabilir:

• Uveitis
• Lens luksasyonu veya lens problemleri
• Göz travması
• Göz içi kanama
• Göz içi tümörler
• İleri katarakt komplikasyonları
• Retina ve göz içi hastalıklar
• Ön kamarada yapışıklıklar

Travma Sonrası Glokom

Göze darbe, kedi tırmalaması, yabancı cisim, göz içi kanama veya ciddi göz travması sonrası glokom gelişebilir. Travma sonrası gözde kızarıklık, bulanıklık, ağrı veya görme azalması varsa göz içi basıncı mutlaka değerlendirilmelidir.

Uveitis Sonrası Glokom

Uveitis, göz içi dokuların yangısıdır. Uveitis bazen göz içi basıncını düşürebilir; ancak ilerleyen süreçte göz içi sıvı akışını bozarak glokoma da neden olabilir. Bu nedenle uveitisli hastalar göz içi basıncı açısından takip edilmelidir.

Lensin yer değiştirmesi veya lensle ilişkili yangılar göz içi sıvı akışını engelleyebilir. Bu durum özellikle bazı köpeklerde akut glokoma yol açabilir.

Hangi Belirtiler Görülür?

Glokom belirtileri bazen ani ve belirgindir. Bazı hastalarda ise daha sinsi başlayabilir. Aşağıdaki belirtiler glokom açısından önemlidir.

Glokomda göz ağrısı bazen hasta sahibi tarafından fark edilmeyebilir. Hayvan sessizleşebilir, başını saklayabilir, iştahı azalabilir veya dokunulmak istemeyebilir.

Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?

Köpeklerde Glokom

Köpeklerde glokom daha sık ve çoğu zaman daha belirgin seyredebilir. Ani göz kızarıklığı, mavi-bulanık kornea, göz bebeğinde büyüme, gözünü kapatma ve görme kaybı önemli belirtilerdir.

Bazı köpek ırklarında primer glokom yatkınlığı vardır. Bu nedenle özellikle yatkın ırklarda bir gözde glokom geliştiyse diğer göz de risk açısından değerlendirilmelidir.

Köpeklerde glokom genellikle ağrılıdır. Hasta sahibi bazen ağrıyı “halsizleşti”, “dokundurmuyor”, “başını saklıyor”, “gözüne dokununca rahatsız oluyor” şeklinde fark eder.

Kedilerde glokom köpeklere göre daha az fark edilebilir ve bazen daha sinsi seyredebilir. Kediler ağrıyı sakladığı için hasta sahibi sadece gözde hafif büyüme, bulanıklık, kızarıklık veya davranış değişikliği fark edebilir.

Kedilerde glokom çoğu zaman başka bir göz hastalığına bağlı sekonder gelişebilir. Uveitis, göz içi tümörler, lens problemleri veya kronik göz içi hastalıklar glokoma neden olabilir.

Kedilerde ani görme kaybı, gözde büyüme, göz bebeğinde genişleme veya gözde bulanıklık varsa acil veteriner göz muayenesi gerekir.

Hangi Durumlarda Acildir?

Glokom şüphesi çoğu zaman acil kabul edilmelidir. Aşağıdaki durumlarda zaman kaybetmeden veteriner göz muayenesi gerekir.

Gözde Ani Mavilik veya Bulanıklık Varsa

Glokomda kornea ödemi gelişebilir. Bu durumda göz mavi, gri veya bulanık görünebilir. Ani başlayan mavilik acildir.

Göz Bebeği Büyüdüyse

Göz bebeğinin normalden büyük, sabit veya ışığa zayıf yanıtlı olması glokom, retina veya optik sinir etkilenmesiyle ilişkili olabilir.

Hayvan Gözünü Kapatıyorsa

Gözünü kapatma çoğu zaman ağrı belirtisidir. Glokom ciddi göz ağrısına neden olabilir.

Ani Görme Kaybı Varsa

Hayvan eşyaya çarpıyor, mama kabını bulamıyor veya yönünü kaybediyorsa acil muayene gerekir.

Göz Travması Sonrası Belirtiler Başladıysa

Darbe, tırmalanma, yabancı cisim veya göz içi kanama sonrası glokom gelişebilir.

Göz Büyük veya Sert Görünüyorsa

Göz normalden büyük görünüyorsa veya göz yapısında belirgin değişiklik varsa basınç artışı olabilir.

Şiddetli Ağrı Varsa

Hayvan huzursuz, iştahsız, dokunulmaya isteksiz, ışığa hassas veya başını saklıyorsa glokom ağrısı düşünülebilir.

Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?

Glokom şüphesinde veteriner hekim muayenesinin temel amacı göz içi basıncını değerlendirmek ve basınç artışının nedenini belirlemektir. Çünkü glokom sadece “göz tansiyonu yüksekliği” değildir; altta yatan nedenin anlaşılması tedavi planını etkiler.

Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:

Göz kapakları ve çevre dokular incelenir.

Kornea bulanıklığı ve ödem açısından değerlendirilir.

Göz bebeği refleksleri kontrol edilir.

Görme refleksleri değerlendirilir.

Göz içi basıncı ölçülür.

Lensin pozisyonu ve göz içi yapılar incelenir.

Uveitis veya göz içi kanama bulguları araştırılır.

Fundus muayenesiyle retina ve optik sinir değerlendirilebilir.

Gerekirse iki göz karşılaştırmalı değerlendirilir.

Altta yatan sistemik veya göz içi hastalıklar araştırılır.

Glokomda diğer gözün de değerlendirilmesi önemlidir. Özellikle primer glokom yatkınlığı olan köpeklerde diğer gözde risk olup olmadığı belirlenmelidir.

Kullanılabilecek Tanısal Testler

Fluorescein testi kornea ülseri veya kornea yüzey hasarını belirlemek için kullanılır. Glokomda gözde bulanıklık ve ağrı olabilir; ancak kornea ülseri de benzer belirtiler yapabilir. Bu nedenle ayırıcı tanıda önemlidir.

Schirmer Gözyaşı Testi

Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Kuru göz veya göz yüzeyi problemleri eşlik ediyorsa değerlendirme planına eklenebilir. Glokomun doğrudan tanı testi değildir; ancak genel göz muayenesinde yardımcı olabilir.

Tonometri glokom şüphesinde en kritik testlerden biridir. Göz içi basıncını ölçer. Gözde kızarıklık, mavilik, bulanıklık, göz bebeği büyümesi veya görme kaybı varsa tonometri ile göz içi basıncı değerlendirilmelidir.

Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Glokomda optik sinir ve retina basınçtan etkilenebilir. Ancak kornea bulanıklığı veya göz içi kanama varsa fundus muayenesi her zaman ilk anda net yapılamayabilir.

Sitoloji, Kültür, PCR

Glokomun doğrudan tanısında her zaman gerekli değildir. Ancak enfeksiyon, uveitis, dirençli akıntı, göz içi yangı veya eşlik eden yüzey hastalıkları şüphesinde sitoloji, kültür veya PCR değerlendirilebilir.

Bazı hastalarda göz ultrasonu, kan tahlili, tansiyon ölçümü veya ileri görüntüleme gerekebilir. Özellikle göz içi tümör, lens problemi veya sistemik hastalık şüphesinde ek testler planlanabilir.

Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?

Glokom tedavisi, göz içi basıncının derecesine, görme potansiyeline, ağrının şiddetine, altta yatan nedene ve hastalığın akut mu kronik mi olduğuna göre planlanır.

Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:

• Göz içi basıncını düşürmeye yönelik acil yaklaşım
• Ağrının kontrol altına alınması
• Altta yatan uveitis, lens problemi veya travmanın değerlendirilmesi
• Görme potansiyelinin belirlenmesi
• Diğer gözün risk açısından değerlendirilmesi
• Uzun dönem basınç kontrolü için takip planı

İlaçlara yanıt vermeyen veya ağrılı ileri vakalarda cerrahi seçeneklerin değerlendirilmesi

Görmeyen ve ağrılı gözlerde yaşam kalitesini artırmaya yönelik ileri seçeneklerin planlanması

Tedavinin amacı sadece gözdeki kızarıklığı azaltmak değildir. Asıl hedef göz içi basıncını kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak, görme fonksiyonunu mümkünse korumak ve hastanın yaşam kalitesini iyileştirmektir.

Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?

Evde Yapılabilecekler

Glokom şüphesinde evde amaç tedavi etmek değil, acil muayeneye kadar gözü daha fazla hasardan korumaktır.

Hayvan sakin tutulmalıdır.

Gözü kaşıması engellenmelidir.

Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.

Göze baskı yapılmamalıdır.

Göz ovalanmamalıdır.

Belirtilerin ne zaman başladığı not edilmelidir.

Daha önce kullanılan damlalar veteriner hekime gösterilmelidir.

En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.

Evde Yapılmaması Gerekenler

İnsan göz tansiyonu damlası kullanılmamalıdır.

Eski reçeteden kalan damlalar gelişigüzel uygulanmamalıdır.

Kortizonlu damlalar muayenesiz kullanılmamalıdır.

Antibiyotikli damlalarla beklenmemelidir.

Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.

Göze masaj yapılmamalı veya bastırılmamalıdır.

“Sabaha kadar bekleyelim” yaklaşımı tercih edilmemelidir.

Glokomda evde yanlış müdahale, doğru tedavinin gecikmesine ve görme kaybı riskinin artmasına neden olabilir.

Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski

Glokom şüphesinde evde bulunan eski damlaları kullanmak ciddi risk oluşturabilir. Çünkü gözde kızarıklık, bulanıklık ve ağrı her zaman enfeksiyon anlamına gelmez. Glokom, kornea ülseri, uveitis, lens problemi veya travma benzer belirtiler oluşturabilir.

Kortizonlu göz damlaları bazı göz hastalıklarında kontrollü şekilde kullanılabilir; ancak muayenesiz kullanıldığında risklidir. Eğer gözde kornea ülseri varsa kortizonlu damla ülserin derinleşmesine ve enfeksiyonun ilerlemesine neden olabilir. Bazı durumlarda göz içi basıncıyla ilgili sorunları da olumsuz etkileyebilir.

Antibiyotikli damlalar da glokomu tedavi etmez. Göz içi basıncı yüksekse antibiyotik damla ile beklemek, zaman kaybına neden olabilir. Bu da optik sinir hasarı ve kalıcı görme kaybı riskini artırır.

Glokom şüphesinde doğru yaklaşım, önce göz içi basıncının ölçülmesi ve nedenin belirlenmesidir. Tedavi buna göre planlanmalıdır.

Geç Kalınırsa Ne Olur?

Glokomda gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Göz içi basıncı yüksek kaldığında optik sinir, retina ve göz içi dokular zarar görebilir. Bazı hasarlar geri dönüşsüz olabilir.

Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:

• Kalıcı optik sinir hasarı
• Retina hasarı
• Kalıcı görme kaybı
• Kronik göz ağrısı
• Kornea ödemi ve kalıcı bulanıklık
• Gözün büyümesi
• Lens problemleri
• Göz içi yangının artması
• İlaçla kontrolün zorlaşması
• Cerrahi müdahale ihtiyacının artması
• İleri vakalarda gözün kaybı veya alınması gerekliliği

Glokomda erken tanı ve göz içi basıncının hızlı değerlendirilmesi, görme fonksiyonunu korumak açısından çok önemlidir.