Kornea Ülseri Acil midir?

Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Kedi veya köpeğiniz gözünü kapatıyor, sürekli kısıyor, gözünden yaş geliyor, gözü kızarmış veya bulanık görünüyorsa altta kornea ülseri olabilir. Kornea ülseri, gözün en önündeki şeffaf tabaka olan korneada yara oluşmasıdır. Hasta sahipleri bu durumu bazen “gözde çizik”, “gözde yara”, “gözünü açamıyor”, “gözü beyazladı” veya “gözüne perde indi” şeklinde tarif eder.

Kornea ülseri her zaman aynı şiddette değildir. Bazı yüzeysel ülserler erken fark edildiğinde daha kolay kontrol altına alınabilir. Ancak bazı ülserler hızla derinleşebilir, enfekte olabilir, korneada erimeye neden olabilir ve ileri vakalarda kornea perforasyonu yani gözün delinmesi gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Bu nedenle kornea ülseri şüphesi hafife alınmamalıdır. Özellikle gözünü kapatma, şiddetli ağrı, ani bulanıklık, gözde beyazlık veya mavilik, travma öyküsü, kanama ya da görme kaybı varsa acil veteriner göz muayenesi gerekir.

Bu yazıda kedi ve köpeklerde kornea ülserinin ne olduğunu, neden oluştuğunu, hangi belirtilerle fark edildiğini, hangi durumlarda acil kabul edildiğini, veteriner hekim muayenesinde hangi testlerin kullanıldığını ve evde hangi hatalardan kaçınmak gerektiğini anlatacağız.

Kornea Ülseri Nedir?

Kornea, gözün en ön kısmında bulunan şeffaf ve hassas tabakadır. Işığın göze düzgün girmesini sağlar ve görme fonksiyonu için çok önemlidir. Sağlıklı kornea parlak, düzgün ve saydamdır.

Kornea ülseri, bu şeffaf tabakada yüzeysel veya derin yara oluşmasıdır. En basit haliyle korneanın dış yüzeyindeki epitel tabakası zarar görür. Daha ciddi durumlarda yara korneanın daha derin katmanlarına ilerleyebilir. Derinleşen ülserlerde gözün bütünlüğü tehdit altına girebilir.

Kornea ülseri hasta sahibinin dışarıdan her zaman net görebileceği bir yara değildir. Bazen gözde sadece sulanma ve kısma vardır. Bazen de göz yüzeyinde beyazlık, mavilik, matlık veya bulanıklık fark edilir. Bu nedenle “gözde yara göremiyorum” demek kornea ülseri olmadığı anlamına gelmez.

Kornea ülserleri ağrılıdır. Hayvan gözünü kapatır, ışığa bakmak istemez, patisiyle gözüne dokunmaya çalışabilir veya yüzünü yere sürtebilir. Bu hareketler ülseri daha da kötüleştirebilir. Bu yüzden erken muayene ve gözü kaşımanın engellenmesi önemlidir.

Kornea Ülseri Neden Olur?

Kornea ülserinin birçok nedeni vardır. Altta yatan neden bulunmadan sadece yüzeysel tedavi yaklaşımı, ülserin tekrarlamasına veya kötüleşmesine yol açabilir.

Göz Travması

Tırnak, dal, diken, oyuncak, darbe, kavga veya kedi tırmalaması korneayı çizebilir. Travmaya bağlı ülserler ani başlar ve genellikle ağrılıdır. Özellikle kedi tırnağı göze geldiyse derin kornea hasarı riski dikkate alınmalıdır.

Göze Yabancı Cisim Kaçması

Ot, diken, kum, toz, bitki parçası veya küçük bir yabancı cisim göz kapağı altında kalabilir. Her göz kırpmada korneayı çizer ve ülser oluşturabilir. Dışarıdan yabancı cisim görünmese bile göz kapağı altında saklanıyor olabilir.

Kuru Göz

Gözyaşı kornea yüzeyini korur. Gözyaşı üretimi yetersiz olduğunda kornea kurur, tahriş olur ve ülser gelişme riski artar. Özellikle köpeklerde kuru göz, tekrarlayan kornea ülserlerinin önemli nedenlerinden biridir.

Göz Kapağı ve Kirpik Problemleri

İçe dönen göz kapağı, yanlış yönde çıkan kirpikler veya göze sürten tüyler korneayı sürekli tahriş edebilir. Bu durum kronik veya tekrarlayan kornea ülserlerine yol açabilir.

Enfeksiyonlar

Bazı bakteriyel, viral veya mantar kaynaklı enfeksiyonlar kornea hasarını kötüleştirebilir. Kedilerde özellikle bazı viral hastalıklar kornea yüzeyini etkileyebilir ve ülserlerin daha zor iyileşmesine neden olabilir.

Kısa Burunlu Irklarda Anatomik Yatkınlık

Pug, French Bulldog, Shih Tzu, Pekingese, Boston Terrier gibi kısa burunlu ve gözleri belirgin köpek ırklarında kornea dış etkilere daha açık olabilir. Bu ırklarda küçük travmalar bile ciddi kornea ülserine dönüşebilir.

Kimyasal Maddeler

Şampuan, temizlik ürünü, dezenfektan, asit, alkali veya tahriş edici maddeler kornea yüzeyinde yanık ve ülser oluşturabilir. Kimyasal temas gerçek göz acili olarak değerlendirilmelidir.

Hangi Belirtiler Görülür?

Kornea ülseri belirtileri çoğu zaman ağrı ve göz yüzeyi değişiklikleriyle ilişkilidir.

Kornea ülseri şüphesinde özellikle gözünü kapatma, bulanıklık, beyazlık, travma veya görme kaybı varsa beklenmemelidir.

Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?

Kedilerde Kornea Ülseri

Kediler ağrıyı saklayabilir. Bu nedenle kedide kornea ülseri bazen sadece hafif göz kısma, saklanma, ışığa bakmama veya sessizleşme ile fark edilir. Ancak altta ağrılı ve ilerleyici bir ülser olabilir.

Kedilerde kornea ülseri; tırmalanma, yabancı cisim, travma veya viral hastalıklarla ilişkili olabilir. Kedi herpesvirus gibi bazı durumlarda kornea yüzeyi hassaslaşabilir ve ülserler tekrarlayabilir. Kedilerde kornea ülseri tedaviye yanıtı ve tekrarlama riski açısından dikkatli takip gerektirebilir.

Köpeklerde Kornea Ülseri

Köpeklerde kornea ülseri sık görülür. Kedi tırnağı, yabancı cisim, kuru göz, göz kapağı problemleri, kirpik anomalileri ve travmalar önemli nedenlerdir. Köpekler genellikle ağrıyı daha belirgin gösterir; gözünü kısar, patisiyle kaşır veya yüzünü yere sürter.

Kısa burunlu ırklarda kornea daha dışarıda olduğu için ülser riski daha yüksektir. Bu ırklarda ülserler hızlı ilerleyebilir ve yakından takip edilmelidir.

Hangi Durumlarda Acildir?

Kornea ülseri şüphesi çoğu zaman aynı gün veteriner göz muayenesi gerektirir. Aşağıdaki durumlarda aciliyet daha da artar.

Hayvan Gözünü Açamıyorsa

Gözünü açamama veya sürekli kapatma kornea ağrısının önemli belirtisidir. Ülser veya derin kornea hasarı olabilir.

Gözde Beyazlık, Mavilik veya Bulanıklık Varsa

Kornea ülseri derinleştiğinde veya ödem geliştiğinde göz yüzeyi beyaz, mavi veya bulanık görünebilir. Bu durum acil değerlendirilmelidir.

Travma Sonrası Başladıysa

Kedi tırmalaması, darbe, yabancı cisim, dal veya diken teması sonrası başlayan belirtiler ciddiye alınmalıdır.

Sarı-Yeşil Akıntı Varsa

Akıntı enfeksiyon veya komplike ülser belirtisi olabilir. Enfekte ülserler hızlı kötüleşebilir.

Gözde Çökme, Şişlik veya Şekil Değişikliği Varsa

Derin ülser, descemetocele veya perforasyon riski olabilir. Bu durum acildir.

Ani Görme Kaybı Varsa

Hayvan eşyaya çarpıyor, yönünü bulamıyor veya görmüyor gibi davranıyorsa acil muayene gerekir.

Kortizonlu Damla Kullanıldıysa

Muayenesiz kortizonlu damla kullanıldıysa ve kornea ülseri varsa durum ağırlaşabilir. Bu nedenle acil değerlendirme gerekir.

Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?

Kornea ülseri şüphesinde veteriner hekim muayenesinin amacı ülserin varlığını, derinliğini, nedenini ve gözün diğer yapılarının etkilenip etkilenmediğini değerlendirmektir.

Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:

Göz kapakları ve çevre dokular incelenir.

Kornea yüzeyi değerlendirilir.

Gözde yabancı cisim olup olmadığı araştırılır.

Göz kapağı ve kirpik problemleri kontrol edilir.

Göz bebeği refleksleri değerlendirilir.

Görme refleksleri kontrol edilir.

Gözyaşı üretimi ölçülebilir.

Göz içi basıncı ölçülebilir.

Fundus muayenesi ile retina ve optik sinir değerlendirilebilir.

Enfeksiyon veya komplike ülser şüphesinde örnekleme planlanabilir.

Kornea ülseri tanısında en önemli noktalardan biri ülserin yüzeysel mi derin mi olduğunun anlaşılmasıdır. Derin ülserler daha yakın takip ve bazen cerrahi yaklaşım gerektirebilir.

Kullanılabilecek Tanısal Testler

Fluorescein Testi

Fluorescein testi, kornea ülserinin tanısında en sık kullanılan testlerden biridir. Özel bir boya ile korneadaki hasarlı alanlar görünür hale gelir. Gözünü kapatma, sulanma, travma veya kornea ülseri şüphesinde çok değerlidir.

Schirmer Gözyaşı Testi

Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Kuru göz şüphesi, tekrarlayan ülserler veya kronik kornea problemlerinde önemlidir.

Tonometri

Tonometri göz içi basıncını ölçer. Kornea ülserine eşlik eden uveitis, glokom veya basınç değişiklikleri açısından kullanılabilir. Ancak derin ülser veya perforasyon şüphesinde test seçimi veteriner hekimin değerlendirmesine göre yapılır.

Oftalmoskopi / Fundus Muayenesi

Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Her kornea ülserinde ilk öncelik olmayabilir; ancak görme kaybı, göz içi hastalık veya travma şüphesinde önemlidir.

Sitoloji, Kültür, PCR

Enfekte ülser, eriyen ülser, dirençli akıntı, tedaviye yanıt vermeyen vakalar veya viral/bakteriyel nedenlerin araştırılması gereken durumlarda sitoloji, kültür veya PCR gerekebilir.

Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?

Kornea ülserinde tedavi, ülserin derinliğine, nedenine, enfeksiyon olup olmadığına ve hastanın genel göz yapısına göre planlanır.

Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:

• Kornea iyileşmesini destekleyen tedavi planı
• Enfeksiyon riskini kontrol etmeye yönelik yaklaşım
• Ağrıyı azaltmaya yönelik destek
• Yabancı cisim varsa uzaklaştırılması
• Kuru göz varsa gözyaşı dengesinin desteklenmesi
• Göz kapağı veya kirpik problemi varsa altta yatan nedenin düzeltilmesi
• Enfekte veya eriyen ülserlerde daha yoğun takip

Derin ülser, descemetocele veya perforasyon riskinde cerrahi seçenekler

Yakalık ile gözü kaşımanın engellenmesi

Tedavinin amacı sadece kızarıklığı azaltmak değildir. Asıl hedef korneayı korumak, ağrıyı kontrol etmek, enfeksiyon riskini azaltmak, görmeyi korumak ve kalıcı hasarı önlemektir.

Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?

Evde Yapılabilecekler

Kornea ülseri şüphesinde evde amaç tedavi etmek değil, gözü daha fazla hasardan korumaktır.

Hayvanın gözü kaşıması engellenmelidir.

Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.

Göz çevresindeki akıntı nazikçe temizlenebilir.

Göze baskı yapılmamalıdır.

Travma öyküsü varsa not edilmelidir.

Daha önce kullanılan damlalar veteriner hekime gösterilmelidir.

En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.

Evde Yapılmaması Gerekenler

İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.

Eski reçeteden kalan damlalar uygulanmamalıdır.

Kortizonlu damlalar muayenesiz kullanılmamalıdır.

Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.

Göz ovalanmamalı veya bastırılmamalıdır.

Yabancı cisim varsa zorla çıkarılmamalıdır.

“Biraz bekleyelim, geçer” denmemelidir.

Kornea ülserinde evde yapılan yanlış müdahaleler ülserin derinleşmesine ve tedavinin zorlaşmasına neden olabilir.

Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski

Kornea ülseri denildiğinde en önemli uyarılardan biri kortizonlu göz damlalarıdır. Kornea yüzeyinde yara varken kortizonlu damla kullanılması çok risklidir. Kortizon, ülserin iyileşmesini geciktirebilir, enfeksiyonun ilerlemesine zemin hazırlayabilir ve derin ülserlerde perforasyon riskini artırabilir.

Bu nedenle gözünü kapatan, sulanan, kızaran veya travma geçirmiş bir göze muayenesiz kortizonlu damla kullanılmamalıdır. Hasta sahibinin evde bulunan eski bir damlayı “daha önce iyi gelmişti” düşüncesiyle kullanması ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Antibiyotikli damlalar da tek başına her zaman yeterli değildir. Ülserin derinliği, enfeksiyon varlığı, kuru göz, yabancı cisim, göz kapağı problemi veya glokom gibi eşlik eden durumlar değerlendirilmeden doğru tedavi planı kurulamaz. Gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunabilir ve doğru tanının gecikmesine yol açabilir.

Kornea ülserinde doğru yaklaşım şudur: Önce muayene ve tanı, sonra ülserin tipine göre uygun tedavi.

Geç Kalınırsa Ne Olur?

Kornea ülserinde gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Bazı ülserler yüzeysel başlar; ancak uygun değerlendirme yapılmazsa kısa sürede derinleşebilir veya enfekte hale gelebilir.

Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:

• Ülserin derinleşmesi
• Kornea erimesi
• Descemetocele gelişimi
• Kornea perforasyonu
• Göz içi enfeksiyon
• Uveitis ve göz içi yangı
• Kalıcı kornea lekesi veya bulanıklık
• Kronik ağrı
• Glokom gelişimi
• Görme kaybı
• Cerrahi müdahale ihtiyacının artması
• İleri vakalarda gözün kaybı

Erken veteriner göz muayenesi, kornea ülserinin kontrol altına alınması ve görme fonksiyonunun korunması açısından en önemli adımdır.