Kedimin Gözünde Çapaklanma Neden Olur? Kedilerde Göz Çapağı ve Göz Enfeksiyonu Belirtileri

Kedimin Gözünde Çapaklanma Neden Olur?

Vettown Göktürk Veteriner Kliniği’ne gelen kedi sahiplerinin sık sık anlattığı bir tablo var: sabah kedinin gözünün kenarında kurumuş bir çapak, bazen de göz kapaklarını yapıştıracak kadar yoğun sarı-yeşil bir akıntı. Göz çapaklanması kedilerde en çok fark edilen göz belirtilerinden biri. Çoğu zaman “göz kiri” sanılır ama aslında gözün bir şeyden rahatsız olduğunun işaretidir.

Hafif ve kısa süreli bir çapak bazen sadece çevresel bir tahriş ya da kuruyan gözyaşıdır; birkaç günde geçer. Ama tekrarlayan, yoğunlaşan, rengi bozulan ya da göz kızarıklığı ve göz kısmayla birlikte gelen çapak, altta ciddi bir sorun olduğunu düşündürür.

Özellikle kedinizin gözü çapaklanırken aynı zamanda gözünü kısıyor, sulanıyor, kızarıyor, bulanık görünüyor ya da patisiyle gözüne vuruyorsa, bunu basit bir kirlenme gibi geçiştirmeyin. Erken muayene hem ağrıyı kontrol eder hem görmeyi korur.

Kedilerde Göz Çapaklanması Nedir?

Çapaklanma, gözden gelen akıntının kapaklarda, kirpiklerde ve çevre tüylerde birikip kuruması ya da yapışkan hale gelmesidir. Bu akıntı kimi zaman şeffaf ve sulu, kimi zaman beyazımsı, sarı, yeşil ya da kahverengi olabilir.

Normalde göz yüzeyini gözyaşı filmi korur; korneayı nemli tutar, yüzeyi temizler, küçük partikülleri süpürür. Göz tahriş olduğunda, bir enfeksiyon başladığında ya da gözyaşı dengesi bozulduğunda bu salgının miktarı ve yapısı değişir. Sahip bunu “gözde çapak”, “akıntı”, “gözün yapışması” ya da “göz çevresi kirleniyor” diye tarif eder.

Çapağın rengi ve kıvamı bazı ipuçları verir:

Yalnız renge bakıp tanı koymak yanıltıcıdır. Sarı-yeşil çapaklı iki kediden birinde basit konjonktivit varken, diğerinde kornea ülseri ya da viral enfeksiyona eklenmiş ikincil bir enfeksiyon olabilir.

Kedilerde Göz Çapaklanmasının Nedenleri

Çapaklanmanın arkasında pek çok neden olabilir; bir kısmı hafif, bir kısmı acil müdahale ister. En sık karşılaştıklarımız şunlar.

Konjonktivit

Kedide çapaklanmanın en sık sebebi konjonktivittir. Konjonktiva, kapak içini ve gözün beyazını kaplayan ince zar; iltihaplandığında göz kızarır, sulanır, çapaklanır, şişer ve kedi gözünü kısar.

Kedilerde bu tablo çoğu zaman enfeksiyon kaynaklıdır; başrolde sık sık feline herpesvirus-1, Chlamydia felis ve Mycoplasma vardır. Toz, duman, kimyasal tahriş ediciler, yabancı cisim ya da travma da konjonktivit yapabilir. Çoğu kez tek gözde başlar, ikincisine geçer; bazı kedilerde hapşırma, burun akıntısı ve iştahsızlık eşlik eder.

Feline Herpesvirus Enfeksiyonu

Kedide tekrarlayan göz sorunlarının önemli bir sebebi feline herpesvirus-1’dir. Konjonktivit, keratit ve kornea ülserlerine yol açar; çoğu kedide yavruluktan itibaren göz akıntısı ve çapak atakları görülür.

Virüse bağlı göz sorunları stresli dönemlerde geri döner. Taşınma, eve yeni hayvan gelmesi, bağışıklık düşüklüğü ya da başka bir hastalık, belirtileri yeniden tetikleyebilir.

Bu hastalarda çapağa genelde sulanma, kızarıklık, göz kısma, sık göz kırpma, hapşırma ve burun akıntısı eşlik eder. Sadece çapağı silmek geçici rahatlatır; asıl neden değerlendirilmeden kalıcı çözüm olmaz.

Bakteriyel Enfeksiyonlar

Sarı-yeşil, yoğun ve kötü görünümlü çapak bakteriyel ya da ikincil enfeksiyon şüphesini artırır. Ama bakteriyel enfeksiyon çoğu zaman tek başına gelmez; viral hastalık, kornea ülseri, yabancı cisim ya da kronik tahriş üzerine eklenir.

Yani “sarı çapak var, antibiyotik damla yeter” demek doğru değildir. Enfeksiyonun göz yüzeyinde mi, konjonktivada mı, korneada mı olduğu muayeneyle anlaşılır. Dirençli ya da tekrarlayan vakalarda kültür ve antibiyogram gerekebilir.

Kornea Ülseri

Kornea, gözün saydam ön tabakası. Üzerindeki çizik, yara ya da doku kaybına kornea ülseri denir. Ülseri olan kedide çapak görülebilir ama genelde yanında göz kısma, sulanma, ağrı, ışığa hassasiyet ve göze pati atma olur.

Kavga, tırmık, yabancı cisim, travma, kapak sorunu ya da herpesvirus ülseri başlatabilir. Ülser bazen hızla derinleşir ve gözün bütünlüğünü tehdit eder. Çapağa göz kısma veya ağrı eşlik ediyorsa kornea ülseri fluorescein testiyle mutlaka dışlanmalı.

Yavru Kedilerde Göz Çapaklanması

Yavru kedilerde çapaklanma sık görülür ve ciddiye alınmalıdır. Göz kapaklarının yoğun akıntıyla yapışması, gözlerin zor açılması, hapşırma ve burun akıntısıyla birlikteyse üst solunum yolu enfeksiyonu ve konjonktivit akla gelir.

Bu enfeksiyonlar yavrularda hızlı ilerler. Kapaklar uzun süre yapışık kalırsa içeride akıntı birikir, kornea zarar görebilir. O yüzden yavru kedide yoğun çapak varsa gözü evde zorla açmaya çalışmak yerine hekime götürmek gerekir.

Gözyaşı Drenaj Problemleri

Gözyaşı normalde göz yüzeyinden burun boşluğuna akar. Bu kanalda tıkanıklık, darlık ya da iltihap olduğunda gözyaşı dışarı taşar; göz çevresinde kahverengi lekelenme ve kurumuş çapak oluşur.

Bazı kedilerde yüz yapısı, kronik konjonktivit ya da geçirilmiş enfeksiyon gözyaşı drenajını bozar. Göz altı tüylerinde sürekli ıslaklık, kahverengi renk değişimi ve kuru akıntı tipik işaretleridir.

Yabancı Cisim ve Tahriş

Kum, toz, bitki parçası, tüy ya da kimyasal tahriş ediciler göz yüzeyini rahatsız eder. Tozlu kum, oda spreyi, parfüm, sigara dumanı ve temizlik buharı da irritasyon yapabilir.

Böyle durumda gözde sulanma ve hafif çapak olur. Ama yabancı cisim kapağın altında kalır ya da korneayı çizerse tablo hızla ağırlaşır. Göze pati atma, göz kısma ve tek taraflı yoğun çapak varsa muayene gerekir.

Travma

Kavga, tırmık, düşme, çarpma ya da ev içi bir kaza gözü yaralayabilir. Travma sonrası çapak, sulanma, kızarıklık, kanama ya da göz kısma görülür.

Dışarıdan sadece çapak varmış gibi görünse bile altta kornea çiziği, ülser, göz içi kanama ya da lens hasarı olabilir. Travma öyküsü olan her göz şikayetini acil kabul edin.

Kuru Göz

Kuru göz kedilerde köpeklere göre seyrektir ama kronik göz yüzeyi sorunlarında karşımıza çıkar. Gözyaşı yetersiz olunca yüzey tahriş olur ve mukuslu, yapışkan bir akıntı gelişir.

Kuru gözde çapak genelde koyu, yapışkan ve tekrarlayıcıdır; göz yüzeyi mat görünebilir, kızarıklık ve rahatsızlık eşlik eder. Schirmer testiyle gözyaşı üretimi ölçülür.

Hangi Belirtiler Görülür?

Çapak tek başına ya da başka belirtilerle gelebilir; eşlik edenler işin ciddiyetini gösterir. En sık görülenler:

• Göz çevresinde kurumuş çapak
• Sarı, yeşil, beyaz veya kahverengi akıntı
• Göz kapaklarının yapışması
• Gözde sulanma
• Gözde kızarıklık
• Göz kısma
• Gözünü kapalı tutma
• Sık göz kırpma
• Üçüncü göz kapağının belirginleşmesi
• Göze pati atma
• Göz yüzeyinde bulanıklık
• Işıktan rahatsız olma
• Hapşırma ve burun akıntısı
• Halsizlik veya iştahsızlık

Çapağa göz kısma, bulanıklık, şiddetli kızarıklık ya da görme kaybı eşlik ediyorsa durumu acil kabul edin.

Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?

Var. Çapaklanmanın nedenleri türe göre değişir.

Kedilerde başrolde feline herpesvirus ve enfeksiyöz konjonktivitler var; özellikle yavrularda üst solunum yolu enfeksiyonuyla birlikte çapak sık görülür. Kediler ağrıyı sakladığı için sahip sadece çapak fark ederken muayenede kornea ülseri gibi daha ciddi bir sorun çıkabilir.

Köpeklerde ise kuru göz, alerjik konjonktivit, entropion, anormal kirpikler ve basık yüzlü ırklarda kornea ülseri öne çıkar; mukuslu yapışkan çapak köpekte kuru göz açısından dikkat çekicidir. Kısacası çapağı her türde aynı değerlendirmemek gerekir.

Hangi Durumlarda Acildir?

Kedinizin gözünde çapak varsa ve aşağıdaki tabloda işaretli belirtilerden biri eşlik ediyorsa, muayeneyi geciktirmeyin.

Kornea ülseri, glokom, travma, ani körlük ve şiddetli ağrıda erken müdahale görme kaybı riskini azaltır.

Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?

Göz muayenesinin amacı çapağı temizlemek değil, çapağa neden olan sorunu bulmaktır; bu yüzden sıralı bir değerlendirme yapılır. Genelde şunlara bakarız:

• Çapaklanmanın ne zamandır olduğu
• Tek gözde mi, iki gözde mi olduğu
• Akıntının rengi ve kıvamı
• Göz kısma veya ağrı belirtisi
• Hapşırma, burun akıntısı veya genel hastalık bulguları
• Travma veya kavga öyküsü
• Daha önce kullanılan damla veya ilaçlar
• Göz kapakları ve kirpiklerin yapısı
• Konjonktiva ve üçüncü göz kapağı
• Kornea yüzeyinin saydamlığı
• Göz bebeği refleksleri
• Göz içi basıncı
• Retina ve fundus değerlendirmesi

Bu değerlendirmenin ardından hangi testlerin gerektiğine karar verilir.

Kullanılabilecek Tanısal Testler

Fluorescein Testi

Korneada çizik ya da ülser olup olmadığını gösteren temel test. Göz yüzeyine özel bir boya damlatılır; doku kaybı olan yer belirginleşir. Çapağa göz kısma, ağrı ya da bulanıklık eşlik ediyorsa kornea ülseri mutlaka değerlendirilmeli, çünkü ülser varken bazı damlaların kullanımı sakıncalıdır.

Schirmer Gözyaşı Testi

Gözyaşı üretimini ölçer. Kedide kuru göz seyrek olsa da, mukuslu yapışkan ve tekrarlayan çapaklarda gözyaşı üretimine bakmak gerekebilir.

Tonometri

Göz içi basıncını ölçer. Çapak tek başına glokom işareti değildir; ama yanında kızarıklık, bulanıklık, göz kısma, ağrı ya da görme kaybı varsa basınç ölçümü önemli. Basınç yüksekse glokom, düşükse üveit gibi iltihabi hastalıklar yönünden yorumlanır.

Oftalmoskopi / Fundus Muayenesi

Retina, optik sinir ve gözün arka bölümü bu yöntemle değerlendirilir. Ani görme kaybı, göz bebeği refleks bozukluğu, tansiyon şüphesi ya da sistemik hastalık varsa gerekir.

Sitoloji, Kültür ve PCR

Yoğun, tekrarlayan ya da tedaviye yanıt vermeyen çapaklarda sitoloji alınabilir. Bakteriyel enfeksiyon şüphesinde kültür ve antibiyogram, herpesvirus/Chlamydia/Mycoplasma şüphesinde PCR tanıya yardımcı olur.

Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?

Tedavi her zaman altta yatan nedene göre kurulur; her çapağa aynı damla verilmez. Genel hatlarıyla:

• Konjonktivit varsa nedene yönelik yaklaşım
• Enfeksiyon şüphesinde muayene ve gerekirse test sonucuna göre antimikrobiyal planlama
• Feline herpesvirus şüphesinde antiviral ve destekleyici tedavi
• Kornea ülseri varsa korneayı koruyan ve iyileşmeyi destekleyen tedavi
• Yabancı cisim varsa uzaklaştırılması
• Gözyaşı drenaj sorunu varsa kanal ve göz yüzeyi değerlendirmesi
• Kuru göz varsa göz yüzeyini destekleyen tedaviler
• Üveit ya da glokom varsa göz içi hastalığa yönelik planlama
• Kapak veya kirpik sorunu varsa cerrahi değerlendirme

Önemli olan çapağı silmek değil, çapağa yol açan hastalığı bulmak. Çapaklı iki kediden birinde viral konjonktivit, diğerinde kornea ülseri ya da yabancı cisim olabilir.

Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?

Kedinizin gözü çapaklanıyorsa evde yapabileceğiniz birkaç güvenli şey var; ama hiçbiri muayenenin yerini tutmaz.

Evde Yapabilecekleriniz

• Göz çevresindeki çapağı steril serum fizyolojikle nazikçe temizleyin; göze bastırmadan, ovalamadan.
• Her göz için ayrı pamuk ya da gazlı bez kullanın.
• Tozlu kum, sigara dumanı, oda spreyi, parfüm ve temizlik buharından uzak tutun.
• Çapağın rengini, miktarını ve tek mi çift gözde mi olduğunu not edin.
• Hapşırma, burun akıntısı, iştahsızlık gibi ek belirtileri gözlemleyin.
• Gözüne pati atıyorsa hekiminizin önerisiyle yakalık kullanın.

Yapmamanız Gerekenler

• İnsan için üretilmiş göz damlalarını uygulamayın.
• Eski ya da başka bir hayvana verilmiş damlayı kullanmayın.
• Kortizonlu damlaları muayenesiz kullanmayın.
• Antibiyotikli damlayı gelişigüzel kullanmayın.
• Gözü çay, bitkisel karışım, kolonya ya da antiseptikle temizlemeyin.
• Yapışmış kapakları zorla açmayın.
• Ağrı, bulanıklık ya da görme kaybı varsa beklemeyin.
• Yavru kedide yoğun çapağı hafife almayın.

Evdeki amaç tek: gözü daha fazla tahriş etmeden temiz tutmak ve kısa sürede muayeneye götürmek.

Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski

Çapaklanmada en sık yapılan hata, evdeki eski bir damlayı çıkarıp kullanmak. Nedeni bilinmeden damlatılan ilaç bazı hastalarda işi kötüleştirir.

Özellikle kortizonlu damlalar, kornea ülseri olan bir kedide ciddi risk taşır. Ülser varken kortizon ülseri derinleştirir, enfeksiyonu ilerletir, iyileşmeyi geciktirir; kimi vakada gözün bütünlüğünü tehdit eder.

Antibiyotikli damla da her çapağa uymaz. Sebep viral enfeksiyon, yabancı cisim, glokom, üveit ya da kornea ülseriyse tek başına antibiyotik çözmez; gereksiz kullanım ayrıca direnç geliştirir.

Bu yüzden “hangi damlayı kullanayım?” sorusundan önce “kedimin gözünde çapak neden oluyor?” sorusunu yanıtlamak gerekir.

Geç Kalınırsa Ne Olur?

Çapaklanma bazen masum görünür; ama altında ciddi bir hastalık varsa gecikme kalıcı hasara dönüşebilir. Geç kalındığında karşımıza şunlar çıkabilir:

• Kronik göz ağrısı
• Kornea üzerinde kalıcı leke
• Derin kornea ülseri
• Kornea perforasyonu
• Göz içi enfeksiyon
• Üveite bağlı komplikasyonlar
• Glokoma bağlı optik sinir hasarı
• Kalıcı görme kaybı
• Yavru kedilerde göz yüzeyinde ciddi hasar
• İleri vakalarda gözün cerrahi olarak alınması gerekebilir

Erken yapılan bir göz muayenesi hem sebebi doğru koymayı hem de görme kaybı riskini azaltmayı sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Kedimin gözünde çapaklanma neden olur?

Kedilerde göz çapaklanması basit bir kirlenme gibi görünse de; konjonktivit, feline herpesvirus, bakteriyel enfeksiyon, kornea ülseri, yabancı cisim, travma, gözyaşı problemi veya kuru göz gibi nedenlerden kaynaklanabilir.

Çapak var ama kedim rahat görünüyor; yine de muayene gerekir mi?

Özellikle çapaklanmaya göz kısma, kızarıklık, sulanma, bulanıklık, sarı-yeşil akıntı, göze pati atma, travma veya görme kaybı eşlik ediyorsa veteriner göz muayenesi geciktirilmemelidir. Erken tanı, hem ağrının kontrol edilmesini hem de görmenin korunmasını sağlar.

Kedimin gözü çapaklanıyor, hemen veterinere mi gitmeliyim?

Kedinizin gözünde çapaklanma, sulanma, kızarıklık, göz kısma veya bulanıklık fark ediyorsanız göz muayenesini ertelemeyin. Vettown Göktürk Veteriner Kliniği‘nde veteriner oftalmoloji yaklaşımıyla; fluorescein testi, Schirmer gözyaşı testi, tonometri, oftalmoskopi ve gerekli durumlarda sitoloji, kültür veya PCR gibi ileri tanı yöntemleri kullanılarak kedinizin göz problemi detaylı şekilde değerlendirilir.

Evde göz damlası kullanabilir miyim?

Veteriner muayenesi yapılmadan evdeki göz damlalarını kullanmamanızı öneririz. Özellikle kortizonlu damlalar, kornea ülseri durumunda ülserin derinleşmesine neden olabilir. Hangi damlayı kullanacağınızı belirlemek için önce muayene gerekir.

Göz çapağı kaç günde geçer, ne kadar bekleyebilirim?

Göz kapanması çoğu zaman ağrı belirtisidir. Birkaç saatten uzun sürüyorsa, gözde kızarıklık, bulanıklık, akıntı veya travma öyküsü varsa beklemeden muayene yaptırmanız gerekir. Bazı göz hastalıkları hızlı ilerleyebilir.

Tek göz mi, iki göz mi daha tehlikeli?

Her ikisi de ciddiye alınmalıdır. Tek göz kapanması çoğu zaman o gözde yerel bir problem olduğuna işaret eder. İki göz birden etkileniyorsa viral enfeksiyon veya sistemik bir hastalık daha olası olabilir. Her iki durumda da veteriner değerlendirmesi gerekir.