Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Evet, kedilerde proptozis olabilir. Ancak köpeklere göre daha nadir görülür ve çoğu zaman daha ciddi bir travmanın göstergesidir. Proptozis, göz küresinin normal yuvasından öne doğru çıkmasıdır. Hasta sahipleri bu durumu genellikle “kedimin gözü dışarı çıktı”, “gözü yerinden fırladı”, “gözü çok öne geldi” veya “gözü kapanmıyor” şeklinde tarif eder.
Kedide proptozis gerçek bir veteriner göz acilidir. Bu durumda göz yüzeyi hızla kuruyabilir, kornea ülseri gelişebilir, göz kasları zarar görebilir, göz içi kanama oluşabilir ve optik sinir hasarına bağlı kalıcı görme kaybı meydana gelebilir. Kedilerde proptozis genellikle araç çarpması, yüksekten düşme, şiddetli darbe, ısırık yaralanması veya ciddi kafa travması sonrasında gelişir.
Bu yazıda kedide proptozisin ne olduğunu, neden köpeklere göre daha farklı değerlendirildiğini, hangi belirtilerin görülebileceğini, veteriner hekim muayenesinde neler yapıldığını, tedavi seçeneklerinin genel olarak nasıl planlandığını ve evde kesinlikle yapılmaması gerekenleri anlatacağız.
Kedide Proptozis Nedir?
Proptozis, göz küresinin göz çukurundan öne doğru çıkması ve göz kapaklarının gözün arkasında sıkışması durumudur. Normalde göz, göz çukuru, göz kapakları, kaslar, damarlar, sinirler ve çevre dokular tarafından korunur. Proptozis geliştiğinde bu koruyucu yapı bozulur ve göz açıkta kalır.
Kedide proptozis basit bir göz şişliği değildir. Göz küresi gerçekten normal pozisyonundan öne doğru yer değiştirir. Göz kapakları çoğu zaman gözün önünü kapatamaz. Bu nedenle kornea açıkta kalır ve hızla kuruma başlar. Kornea kuruduğunda ülser, bulanıklık, doku kaybı ve enfeksiyon riski artar.
Kedilerde proptozis köpeklere göre daha az görülür. Bunun nedeni kedilerin göz anatomisinin, birçok köpeğe göre gözü daha korunaklı tutmasıdır. Ancak kedide proptozis oluştuğunda genellikle daha şiddetli bir travma söz konusudur. Bu yüzden kedide proptozis sadece göz hastalığı olarak değil, aynı zamanda genel travma acili olarak da değerlendirilmelidir.
Kedide Proptozis Neden Olur?
Kedilerde proptozisin en sık nedeni travmadır. Gözün dışarı çıkmasına neden olan kuvvet genellikle yalnızca gözü değil, yüz, kafa, çene, burun, göğüs veya karın bölgesini de etkileyebilir.
Araç Çarpması
Araç çarpması kedilerde ciddi kafa ve yüz travmasına yol açabilir. Bu travma sonucunda göz küresi öne doğru çıkabilir. Aynı anda çene kırığı, burun kanaması, kafa travması, akciğer hasarı veya iç kanama gibi ciddi problemler de bulunabilir.
Yüksekten Düşme
Kediler yüksekten düşme sonrasında baş ve yüz bölgesine darbe alabilir. Bu durum göz çevresi dokularda şişlik, kanama, göz içi hasar ve proptozise neden olabilir. Yüksekten düşen kedilerde yalnızca göz değil, genel durum da acil olarak değerlendirilmelidir.
Kedi Kavgası ve Isırık Yaraları
Kedi kavgası, tırmalama veya ısırık yaraları göz ve göz çevresi dokulara zarar verebilir. Derin ısırık yaraları enfeksiyon riski taşır. Bazı vakalarda göz çevresi dokularda şişlik ve travma gözün öne doğru yer değiştirmesine katkıda bulunabilir.
Baş ve Yüz Bölgesine Darbe
Kapıya sıkışma, sert bir cisme çarpma, düşme veya darbe gibi durumlar kedide proptozise neden olabilir. Göz çevresindeki kemikler, kaslar ve damarlar bu travmadan etkilenebilir.
Travmatik proptozis dışında, göz arkasında gelişen apse, kitle, kanama veya ciddi doku şişliği gözün öne doğru itilmesine neden olabilir. Bu durum gerçek travmatik proptozisten farklı olabilir; ancak hasta sahibi tarafından “göz dışarı çıkmış gibi” fark edilebilir. Böyle vakalarda detaylı veteriner göz muayenesi ve gerekirse ileri görüntüleme gerekebilir.
Hangi Belirtiler Görülür?
Kedide proptozis genellikle dışarıdan belirgin fark edilir. Ancak kediler ağrıyı saklama eğiliminde olduğu için bazı belirtiler beklenenden daha sessiz olabilir.
| Belirti | Ne Anlama Gelebilir? | Aciliyet |
|---|---|---|
| Gözün öne doğru çıkması | Proptozis | Çok acil |
| Gözün kapanmaması | Kornea kuruma riski | Çok acil |
| Göz kapaklarının göz arkasında kalması | Göz yerine dönemiyor | Çok acil |
| Göz yüzeyinde kuruma/bulanıklık | Kornea hasarı | Çok acil |
| Gözde kanama | Travma, damar veya göz içi hasar | Acil |
| Göz bebeğinde büyüme | Optik sinir, retina veya göz içi hasar | Acil |
| Ani görme kaybı | Optik sinir/retina hasarı | Acil |
| Şiddetli ağrı veya saklanma | Travma ve ağrı | Acil |
| Burun, çene veya yüzde yara | Ek travma riski | Acil |
| Halsizlik veya solunum problemi | Sistemik travma ihtimali | Acil |
Kedide gözün dışarı çıktığı fark edildiğinde başka belirti olup olmadığına bakılmadan acil veteriner göz muayenesi gerekir.
Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?
Kedilerde proptozis köpeklere göre daha nadirdir. Ancak kedide proptozis geliştiğinde genellikle travmanın daha şiddetli olduğu düşünülür. Bu nedenle kedilerde prognoz daha dikkatli değerlendirilir.
Kedilerde optik sinir hasarı, göz kası hasarı, göz içi kanama ve kornea hasarı önemli prognostik faktörlerdir. Ayrıca aynı travmaya bağlı kafa, çene, burun, göğüs veya karın yaralanmaları da olabilir.
Köpeklerde Proptozis
Köpeklerde proptozis özellikle kısa burunlu, gözleri belirgin ırklarda daha sık görülür. Pug, French Bulldog, Shih Tzu ve Pekingese gibi ırklarda göz çukuru daha sığ ve gözler daha belirgin olabilir. Bu nedenle daha düşük şiddette travmalarda bile göz dışarı çıkabilir.
Kedilerde ise proptozis genellikle daha yüksek enerjili travmalarla ilişkilidir. Bu fark, kedide proptozis görüldüğünde genel travma değerlendirmesinin neden çok önemli olduğunu açıklar.
Hangi Durumlarda Acildir?
Kedide proptozis her zaman acildir. Bu konuda “bekleyelim”, “kendiliğinden yerine girer mi?” veya “biraz sonra bakarız” yaklaşımı doğru değildir.
Göz Dışarı Çıktıysa
Göz normal pozisyonundan öne doğru çıktıysa acil müdahale gerekir. Göz yüzeyi açıkta kaldığı sürece hasar artar.
Göz Kapanmıyorsa
Göz kapakları kapanmıyorsa kornea hızla kurur. Kuruma kornea ülseri ve kornea hasarı riskini artırır.
Travma Sonrası Geliştiyse
Araç çarpması, yüksekten düşme, kavga, ısırık veya darbe sonrası göz dışarı çıktıysa hem göz hem de genel travma açısından acil değerlendirme gerekir.
Gözde Kanama Varsa
Göz yüzeyinde veya göz içinde kan görülmesi ciddi doku hasarı, uveitis, retina hasarı veya göz içi travma ile ilişkili olabilir.
Görme Kaybı Şüphesi Varsa
Kedi eşyaya çarpıyor, yönünü bulamıyor veya göz bebeği ışığa yanıt vermiyorsa acil değerlendirme gerekir.
Kedide proptozise neden olan travma, aynı zamanda iç yaralanmalara da yol açmış olabilir. Halsizlik, solunum zorluğu, soluk diş etleri veya bilinç değişikliği çok ciddidir.
Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?
Kedide proptozis vakasında veteriner hekim öncelikle kedinin genel durumunu değerlendirir. Çünkü bu tablo çoğunlukla travma ile ilişkilidir ve göz dışındaki yaralanmalar hayati önem taşıyabilir.
Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:
Genel durum, solunum ve dolaşım değerlendirilir.
Travmanın şiddeti ve ek yaralanmalar kontrol edilir.
Göz küresinin pozisyonu incelenir.
Göz kapakları ve çevre dokular değerlendirilir.
Kornea kuruma, ülser, perforasyon ve bulanıklık açısından kontrol edilir.
Göz bebeği refleksleri değerlendirilir.
Görme refleksleri kontrol edilir.
Göz kaslarının durumu incelenir.
Göz içi kanama veya ciddi doku hasarı araştırılır.
Gerekirse kan tahlili, röntgen, ultrason veya ileri görüntüleme planlanır.
Veteriner hekim, gözün yerine alınmasının mümkün olup olmadığını, gözün korunma şansını ve görme potansiyelini değerlendirir. Bazı vakalarda göz yerine alınarak geçici göz kapağı dikişi uygulanabilir. Bazı ağır vakalarda ise gözün alınması gerekebilir.
Kullanılabilecek Tanısal Testler
Fluorescein testi kornea ülseri veya kornea yüzey hasarını değerlendirmek için kullanılır. Proptozis sonrası kornea açıkta kaldığı için kuruma ve ülser riski yüksektir.
Schirmer Gözyaşı Testi
Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Akut travma anında ilk öncelik olmayabilir; ancak takip sürecinde göz yüzeyi sağlığını değerlendirmek için kullanılabilir.
Tonometri göz içi basıncını ölçer. Proptozis sonrası göz içi basıncı, uveitis, glokom veya göz içi hasar açısından değerlendirilebilir. Ancak ağır travma veya perforasyon şüphesinde test seçimi veteriner hekimin değerlendirmesine göre yapılır.
Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Proptozis sonrası görme kaybı şüphesi varsa önemlidir. Ancak kornea bulanıklığı, göz içi kanama veya şiddetli travma nedeniyle fundus muayenesi ilk anda yapılamayabilir.
Sitoloji, Kültür, PCR
Isırık yarası, enfekte akıntı, kronik yara, kornea komplikasyonu veya enfeksiyon şüphesi varsa sitoloji, kültür veya PCR gibi testler kullanılabilir.
Kedide proptozis çoğu zaman ciddi travma ile ilişkili olduğu için kan tahlili, röntgen, ultrason, tansiyon ölçümü veya ileri görüntüleme gerekebilir. Amaç yalnızca gözü değil, kedinin genel sağlığını da korumaktır.
Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?
Tedavi kedinin genel durumuna, gözün hasar derecesine ve görme potansiyeline göre planlanır. Tedavinin amacı sadece gözü yerine koymak değildir. Asıl hedef göz yüzeyini korumak, ağrıyı azaltmak, enfeksiyon riskini kontrol etmek, görme potansiyelini değerlendirmek ve gözün korunup korunamayacağına karar vermektir.
Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:
- Göz yüzeyinin nemli tutulması
- Ağrı ve travma yönetimi
- Gözün dikkatli şekilde yerine alınması
- Geçici göz kapağı dikişi uygulanması
- Kornea ülseri veya yüzey hasarı varsa uygun destek
- Enfeksiyon riskine yönelik tedavi planı
- Göz içi yangı veya basınç problemi varsa buna yönelik yaklaşım
- Ağır hasarlı vakalarda gözün alınmasının değerlendirilmesi
- Eşlik eden sistemik travmaların tedavisi
Kedilerde proptozis sonrası gözün korunma şansı vakaya göre değişir. Optik sinir hasarı, göz kaslarının durumu, korneanın kuruma derecesi, göz içi kanama ve travmanın şiddeti prognozu belirler. Erken gelen vakalarda yapısal koruma şansı artabilir; ancak görmenin korunması her vakada garanti değildir.
Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?
Evde Yapılabilecekler
Proptozis durumunda evde amaç tedavi etmek değil, veteriner hekime ulaşana kadar gözü korumaktır.
Kedi sakin tutulmalıdır.
Göze baskı yapılmamalıdır.
Göz yerine sokulmaya çalışılmamalıdır.
Kedinin patisiyle göze zarar vermesi engellenmelidir.
Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.
Göz yüzeyinin kuruması önlenmeye çalışılmalıdır.
Temiz ve nemli steril gazlı bezle göz nazikçe korunabilir.
En kısa sürede veteriner hekime gidilmelidir.
Evde Yapılmaması Gerekenler
Göz içeri bastırılmamalıdır.
Göz kapakları zorla kapatılmamalıdır.
İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.
Eski reçeteden kalan damlalar gelişigüzel uygulanmamalıdır.
Göze kolonya, alkol, oksijenli su, antiseptik veya bitkisel ürün sürülmemelidir.
Göz ovalanmamalı veya temizlenirken bastırılmamalıdır.
“Biraz bekleyelim” denmemelidir.
Kedi kafes içinde bile göze zarar veriyorsa aciliyet daha da artar.
Kedide proptoziste en doğru ilk yaklaşım, gözü kuruma ve ek travmadan koruyarak acil veteriner göz muayenesine ulaşmaktır.
Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski
Kedide proptozis durumunda evde bulunan göz damlalarını gelişigüzel kullanmak doğru değildir. Bu tabloda kornea ülseri, derin kornea yaralanması, göz içi kanama, optik sinir hasarı veya göz kası kopması gibi ciddi problemler olabilir.
Kortizonlu göz damlaları, kornea ülseri veya kornea yaralanması varsa zararlı olabilir. Kornea yüzeyinde yara bulunan bir göze kortizon uygulanması yaranın kötüleşmesine ve enfeksiyon riskinin artmasına neden olabilir.
Antibiyotikli damlalar da tek başına çözüm değildir. Proptozis mekanik ve travmatik bir acildir. Gözün pozisyonu, kornea durumu, göz kapakları, görme refleksleri, ağrı yönetimi ve genel travma durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle kedide proptozis durumunda damla kullanarak beklemek yerine acil veteriner göz muayenesi yapılmalıdır.
Geç Kalınırsa Ne Olur?
Kedide proptoziste gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Göz yüzeyi açıkta kaldıkça kornea kurur, ülserleşir ve hasar derinleşebilir. Optik sinir veya göz kasları zarar gördüyse görme kaybı kalıcı olabilir.
Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:
- Kornea kuruması
- Kornea ülseri
- Kornea perforasyonu
- Göz içi enfeksiyon
- Şiddetli ve kronik ağrı
- Göz kaslarında kalıcı hasar
- Optik sinir hasarı
- Kalıcı görme kaybı
- Gözün yerine alınamaması
- Gözün alınmasını gerektiren ileri hasar
- Eşlik eden sistemik travmaların ilerlemesi
Erken müdahale, gözün yapısal olarak korunma ihtimalini artırabilir. Ancak kedilerde proptozis genellikle şiddetli travma ile ilişkili olduğu için genel durum da aynı derecede önemlidir.
