Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak göz acillerinde sık karşılaştığımız bu durumu aşağıda ele aldık. Kedi veya köpeğinizin gözüne yabancı cisim kaçtıysa bu durum hafife alınmamalıdır. Toz, kum, ot parçası, diken, bitki tohumu, tüy, kirpik, küçük taş parçası veya başka bir materyal göz yüzeyine temas ettiğinde ciddi rahatsızlık oluşturabilir. Bazı yabancı cisimler kolayca gözden uzaklaşabilirken, bazıları göz kapağının altına saklanabilir, korneayı çizebilir veya göze saplanarak daha ciddi hasara yol açabilir.
Hasta sahipleri bu durumu genellikle “köpeğimin gözüne ot kaçtı”, “kedim gözünü açamıyor”, “gözü sulanıyor”, “gözünü sürekli kısıyor”, “patisiyle gözüne vuruyor” veya “gözünde bir şey var gibi” şeklinde tarif eder.
Göze yabancı cisim kaçması özellikle gözünü kapatma, şiddetli sulanma, kızarıklık, bulanıklık, kanama, beyazlık, mavilik veya görme kaybı ile birlikteyse acil veteriner göz muayenesi gerektirir. Çünkü yabancı cisimler kornea ülseri, göz travması, enfeksiyon, uveitis, glokom ve kalıcı görme kaybı gibi ciddi problemlere neden olabilir.
Bu yazıda kedi ve köpeklerde göze yabancı cisim kaçtığında evde ilk olarak ne yapılması gerektiğini, nelerin kesinlikle yapılmaması gerektiğini, hangi belirtilerin acil olduğunu ve veteriner hekim muayenesinde hangi testlerin kullanılabileceğini anlatacağız.
Göze Yabancı Cisim Kaçması Ne Anlama Gelir?
Göze yabancı cisim kaçması, göz yüzeyine veya göz kapaklarının altına normalde orada bulunmaması gereken bir maddenin temas etmesi ya da yerleşmesidir. Bu cisim bazen çok küçük bir toz tanesi olabilir. Bazen de ot başağı, diken, bitki parçası, cam kırığı, metal parçası, tırnak parçası veya sert bir materyal olabilir.
Gözün ön kısmında kornea adı verilen şeffaf bir tabaka bulunur. Kornea çok hassas bir yapıdır ve küçük bir çizik bile belirgin ağrıya neden olabilir. Yabancı cisim korneaya sürtündüğünde kornea çizilebilir. Bu durum kornea ülseri olarak ilerleyebilir. Eğer yabancı cisim korneaya saplanmışsa veya derin dokulara zarar vermişse durum daha ciddi hale gelir.
Yabancı cisimler bazen göz kapağının altına sıkışır. Bu durumda dışarıdan gözde hiçbir şey görünmeyebilir; ancak hayvan gözünü sürekli kısar, sular, kaşır ve rahatsızlık gösterir. Göz kapağı altındaki küçük bir ot parçası bile her göz kırpmada korneayı çizebilir.
Bu nedenle “gözde bir şey görmüyorum, sorun yoktur” düşüncesi her zaman doğru değildir. Göze yabancı cisim kaçması şüphesinde, özellikle ağrı belirtisi varsa, veteriner göz muayenesi önemlidir.
Göze Yabancı Cisim Kaçmasının Nedenleri
Kedi ve köpeklerde göze yabancı cisim kaçması günlük yaşamda birçok şekilde gelişebilir.
Ot, Diken ve Bitki Parçaları
Özellikle yürüyüş sırasında köpeklerin gözüne ot, diken, tohum veya bitki parçaları kaçabilir. Ot başakları ve dikenler göz kapağı altına girebilir veya korneaya temas ederek çizik oluşturabilir. Bahar ve yaz aylarında dışarıda gezen hayvanlarda bu risk daha belirgindir.
Rüzgarlı havalarda, plajda, bahçede veya topraklı alanlarda kum ve toz göze kaçabilir. Küçük parçacıklar göz yüzeyini tahriş edebilir. Hayvan gözüne patisiyle müdahale ederse hasar daha da artabilir.
Tüy ve Kirpik
Bazı hayvanlarda tüy veya kirpik göze temas edebilir. Özellikle yüz bölgesinde uzun tüyleri olan ırklarda tüylerin göze sürtmesi kronik irritasyon oluşturabilir. Kirpik anomalileri de kornea tahrişine neden olabilir.
Tırnak veya Travma Kaynaklı Parçalar
Kavga, tırmalanma veya oyun sırasında tırnak parçası, kir veya küçük materyaller göze taşınabilir. Bu durum hem mekanik travma hem de enfeksiyon riski yaratır.
Kimyasal maddeler klasik anlamda “yabancı cisim” olmasa da göze kaçtığında ciddi yüzey hasarı oluşturabilir. Şampuan, temizlik ürünü, dezenfektan, asit veya alkali maddeler göz acili olarak değerlendirilmelidir.
Göz Kapağı Altında Saklanan Cisimler
Bazı yabancı cisimler göz kapağının altında saklanır. Hasta sahibi dışarıdan görmeyebilir. Ancak hayvan her göz kırptığında yabancı cisim korneaya sürtünür ve kornea ülseri gelişebilir.
Hangi Belirtiler Görülür?
Göze yabancı cisim kaçması sonrası belirtiler bazen çok belirgindir, bazen ise daha hafif görünebilir. Ancak bazı bulgular acil kabul edilmelidir.
| Belirti | Ne Anlama Gelebilir? | Aciliyet |
|---|---|---|
| Gözünü kapatma | Ağrı, kornea ülseri, yabancı cisim | Acil |
| Gözde sulanma | İrritasyon, kornea hasarı | Muayene gerekir |
| Gözde kızarıklık | Travma, konjonktivit, uveitis | Değerlendirilmeli |
| Patiyle gözü kaşıma | Ağrı, yabancı cisim, ülser | Acil olabilir |
| Gözde beyazlık/mavilik | Kornea ödemi, ülser, glokom | Acil |
| Gözde kanama | Travma, delici yaralanma | Acil |
| Sarı-yeşil akıntı | Enfeksiyon, ülser komplikasyonu | Muayene gerekir |
| Işığa bakamama | Ağrı, uveitis, kornea problemi | Acil olabilir |
| Ani görme kaybı | Retina, optik sinir, göz içi hasar | Acil |
| Göz bebeğinde değişiklik | Göz içi hasar, glokom, uveitis | Acil olabilir |
Özellikle gözünü açamama, kanama, bulanıklık, beyazlık, mavilik veya görme kaybı varsa beklenmemelidir.
Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?
Kedilerde Göze Yabancı Cisim Kaçması
Kediler ağrıyı saklama eğilimindedir. Göze yabancı cisim kaçtığında sadece gözünü hafif kısabilir, saklanabilir, sessizleşebilir veya ışığa bakmak istemeyebilir. Ancak altta kornea çizilmesi, ülser veya göz içi yangı gelişmiş olabilir.
Kedilerde yabancı cisim genellikle kavga, tırmalanma, dış ortam teması, tozlu alanlar veya bitki parçalarıyla ilişkili olabilir. Kedinin gözünü sürekli kapalı tutması, patisiyle gözüne dokunması veya gözde bulanıklık gelişmesi acil değerlendirilmelidir.
Köpeklerde Göze Yabancı Cisim Kaçması
Köpeklerde göze yabancı cisim kaçması özellikle yürüyüş, bahçe, ormanlık alan, plaj ve oyun sırasında sık görülebilir. Köpekler göz ağrısını daha belirgin gösterebilir. Gözünü kısma, patisiyle kaşıma, yüzünü yere sürtme ve yoğun sulanma görülebilir.
Kısa burunlu ve gözleri belirgin ırklarda kornea daha dış etkilere açık olabilir. Pug, French Bulldog, Shih Tzu, Pekingese ve Boston Terrier gibi ırklarda küçük bir yabancı cisim bile hızlı kornea hasarına neden olabilir.
Hangi Durumlarda Acildir?
Göze yabancı cisim kaçması her zaman aynı şiddette olmayabilir; ancak aşağıdaki durumlarda acil veteriner göz muayenesi gerekir.
Hayvan Gözünü Açamıyorsa
Gözünü açamama veya sürekli kısma çoğu zaman ağrı belirtisidir. Kornea ülseri, yabancı cisim veya derin çizik olabilir.
Yabancı Cisim Göze Saplanmış Gibi Görünüyorsa
Diken, ot parçası, cam, metal veya sert bir cisim göze saplanmış gibi görünüyorsa kesinlikle evde çıkarılmaya çalışılmamalıdır. Bu durum acildir.
Gözde Kanama Varsa
Göz yüzeyinde veya göz içinde kan görülmesi travmanın daha ciddi olduğunu düşündürür.
Gözde Beyazlık, Mavilik veya Bulanıklık Varsa
Bu görünüm kornea ödemi, kornea ülseri, göz içi yangı veya glokom ile ilişkili olabilir.
Ani Görme Kaybı Varsa
Hayvan eşyaya çarpıyor, mama kabını bulamıyor veya görmüyor gibi davranıyorsa acil değerlendirme gerekir.
Kimyasal Madde Teması Olduysa
Temizlik ürünü, dezenfektan, şampuan, asit veya alkali madde göze temas ettiyse acil kabul edilmelidir.
Şiddetli Ağrı Varsa
Hayvan huzursuz, ışığa bakamıyor, gözüne dokundurmuyor veya patisiyle göze zarar vermeye çalışıyorsa acil muayene gerekir.
Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?
Göze yabancı cisim kaçması durumunda veteriner hekim muayenesinin amacı yabancı cismin yerini belirlemek, kornea hasarı olup olmadığını değerlendirmek, göz içi yapıların etkilenip etkilenmediğini anlamak ve uygun tedavi planını oluşturmaktır.
Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:
Göz kapakları ve çevre dokular incelenir.
Göz kapağı altı yabancı cisim açısından değerlendirilir.
Kornea yüzeyi kontrol edilir.
Gözde çizik, ülser veya perforasyon şüphesi araştırılır.
Göz bebeği refleksleri değerlendirilir.
Görme refleksleri kontrol edilir.
Göz içi kanama veya bulanıklık olup olmadığı incelenir.
Göz içi basıncı ölçülebilir.
Fundus muayenesi ile retina ve optik sinir değerlendirilebilir.
Enfeksiyon şüphesinde örnekleme yapılabilir.
Bazı hastalarda ağrı veya yabancı cismin konumu nedeniyle muayene zor olabilir. Bu durumda veteriner hekim gözün daha fazla zarar görmesini önleyecek şekilde güvenli bir muayene planı oluşturur.
Kullanılabilecek Tanısal Testler
Fluorescein testi, kornea ülseri veya kornea çizilmesini belirlemek için kullanılan temel testlerden biridir. Özel bir boya ile korneadaki hasarlı alanlar görünür hale gelir. Göze yabancı cisim kaçması sonrası en önemli testlerden biridir.
Schirmer Gözyaşı Testi
Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Kuru göz veya göz yüzeyi sağlığını etkileyen durumlar varsa iyileşme sürecini değerlendirmede yardımcı olabilir.
Tonometri göz içi basıncını ölçer. Travma sonrası glokom, uveitis veya göz içi basınç değişiklikleri açısından önemlidir. Ancak göze saplanan yabancı cisim veya perforasyon şüphesi varsa test seçimi veteriner hekimin değerlendirmesine göre yapılır.
Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Ani görme kaybı, göz içi kanama veya şiddetli travma şüphesinde önemlidir.
Sitoloji, Kültür, PCR
Enfeksiyon şüphesi, dirençli akıntı, kronikleşen yara, komplike ülser veya viral/bakteriyel nedenlerin araştırılması gereken durumlarda sitoloji, kültür veya PCR kullanılabilir.
Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?
Tedavi, yabancı cismin türüne, yerleşimine, korneada hasar olup olmadığına ve göz içi yapıların etkilenip etkilenmediğine göre planlanır.
Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:
Yabancı cismin güvenli şekilde uzaklaştırılması
Kornea çizikleri veya ülserlerinde kornea iyileşmesini destekleyen tedaviler
- Enfeksiyon riskini kontrol etmeye yönelik planlama
- Göz kapağı yaralanması varsa yara yönetimi veya cerrahi onarım
- Göz içi yangı varsa buna yönelik tedavi planı
- Glokom geliştiyse göz içi basıncını düşürmeye yönelik yaklaşım
- Delici yaralanma veya perforasyon riskinde cerrahi seçenekler
- Ağrının kontrol altına alınması
- Yakalık ile gözü kaşımanın engellenmesi
Tedavinin amacı yalnızca yabancı cismi çıkarmak değildir. Asıl hedef korneayı korumak, ağrıyı gidermek, enfeksiyon riskini azaltmak, görmeyi korumak ve kalıcı hasarı önlemektir.
Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?
Evde İlk Yapılması Gerekenler
Göze yabancı cisim kaçması durumunda evde amaç tedavi etmek değil, veteriner hekime ulaşana kadar gözü daha fazla hasardan korumaktır.
Hayvan sakin tutulmalıdır.
Gözü kaşıması engellenmelidir.
Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.
Göze baskı yapılmamalıdır.
Göz çevresindeki akıntı nazikçe temizlenebilir.
Göz yüzeyinde saplı bir cisim görünüyorsa çıkarılmaya çalışılmamalıdır.
Travmanın veya yabancı cisim temasının nasıl ve ne zaman olduğu not edilmelidir.
En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.
Evde Yapılmaması Gerekenler
Göz ovalanmamalıdır.
Göze bastırılmamalıdır.
Yabancı cisim zorla çıkarılmamalıdır.
Göz kapağı zorla çevrilmeye çalışılmamalıdır.
İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.
Eski reçeteden kalan damlalar uygulanmamalıdır.
Kortizonlu damlalar muayenesiz kullanılmamalıdır.
Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.
“Biraz bekleyelim, geçer” denmemelidir.
Göze yabancı cisim kaçmasında en doğru ilk yardım, gözü kurcalamamak, kaşımayı engellemek ve hızlı şekilde veteriner hekime ulaşmaktır.
Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski
Göze yabancı cisim kaçması sonrası evde bulunan eski göz damlalarını kullanmak ciddi risk oluşturabilir. Çünkü yabancı cisim teması sonrası kornea ülseri, derin kornea yarası, göz içi yangı, enfeksiyon veya perforasyon olabilir.
Kortizonlu göz damlaları özellikle risklidir. Kornea yüzeyinde yara bulunan bir göze kortizon uygulanması yaranın derinleşmesine, enfeksiyonun ilerlemesine ve kornea perforasyonu riskinin artmasına neden olabilir. Bu nedenle yabancı cisim sonrası kızaran, sulanan veya kapanan göze muayenesiz kortizonlu damla kullanılmamalıdır.
Antibiyotikli damlalar da her durumda yeterli değildir. Eğer problem göze saplanan yabancı cisim, derin ülser, göz içi hasar, glokom veya perforasyon riski ise antibiyotik tek başına sorunu çözmez. Ayrıca gelişigüzel antibiyotik kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunabilir ve doğru tanının gecikmesine yol açabilir.
Göz travmalarında doğru yaklaşım şudur: Önce muayene ve tanı, sonra uygun tedavi.
Geç Kalınırsa Ne Olur?
Göze yabancı cisim kaçması sonrası gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Özellikle kornea ülseri, derin çizik, enfeksiyon ve göz içi hasar durumlarında zaman önemlidir.
Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:
- Kornea ülserinin derinleşmesi
- Kornea perforasyonu
- Kalıcı kornea izi veya bulanıklık
- Göz içi enfeksiyon
- Uveitis ve göz içi yangı
- Glokom gelişimi
- Kronik ağrı
- Retina veya optik sinir hasarı
- Kalıcı görme kaybı
- Cerrahi müdahale ihtiyacının artması
- İleri vakalarda gözün kaybı
Erken veteriner göz muayenesi, hem görmeyi korumak hem de daha ağır komplikasyonları önlemek açısından en önemli adımdır.
