Göz Travmasında İlk Yapılması Gerekenler Nelerdir?

Vettown Göktürk Veteriner Kliniği olarak en sık karşılaştığımız acillerden biri göz travmasıdır. Kedi ve köpeklerde göz travması, basit bir çizikten görmeyi tehdit eden ciddi göz yaralanmalarına kadar geniş bir tablo oluşturabilir. Kedi tırmalaması, köpek kavgası, darbe, düşme, trafik kazası, dal veya diken batması, yabancı cisim teması, kimyasal madde sıçraması ya da gözün dışarı çıkması gibi durumlar acil veteriner göz muayenesi gerektirebilir.

Göz dokusu çok hassastır. Özellikle kornea, lens, retina, optik sinir ve göz içi yapılar travmadan hızla etkilenebilir. Travma sonrası dışarıdan küçük görünen bir kızarıklık bile kornea ülseri, göz içi kanama, glokom, lens hasarı veya ani görme kaybı ile ilişkili olabilir.

Bu yazıda kedi ve köpeklerde göz travmasında ilk yapılması gerekenleri, evde güvenli ilk yardım adımlarını, nelerin kesinlikle yapılmaması gerektiğini, veteriner hekim muayenesinde hangi testlerin kullanılabileceğini ve hangi durumlarda acil muayene gerektiğini anlatacağız.

Göz Travması Nedir?

Göz travması, gözün veya göz çevresindeki dokuların darbe, çizilme, batma, ısırık, tırmalama, kimyasal madde, yabancı cisim veya basınç nedeniyle zarar görmesidir. Travma yalnızca göz yüzeyini değil, göz kapaklarını, korneayı, sklerayı, lensi, retina tabakasını, optik siniri ve göz çevresindeki kemik dokuları da etkileyebilir.

Hasta sahipleri göz travmasını genellikle şu şekilde fark eder:

• “Köpeğimin gözüne darbe geldi.”
• “Kedim kavga sonrası gözünü açamıyor.”
• “Gözü kanlandı.”
• “Gözü beyazladı veya mavileşti.”
• “Gözü dışarı çıkmış gibi duruyor.”
• “Gözüne dal, diken veya ot kaçtı.”
• “Gözünü sürekli kaşıyor.”
• “Bir anda eşyaya çarpmaya başladı.”

Göz travmalarında en önemli nokta, hasarın dışarıdan göründüğünden daha ciddi olabileceğidir. Özellikle kornea ülseri, göz içi kanama, lens hasarı, glokom ve retina problemleri erken muayene edilmezse kalıcı görme kaybına neden olabilir.

Göz Travmasının Nedenleri

Kedi ve köpeklerde göz travmasının birçok nedeni vardır. Bazı travmalar doğrudan göz yüzeyini etkilerken, bazıları göz çevresi ve göz içi yapılarda hasar oluşturabilir.

Kedi Tırmalaması

Kedi tırmalaması özellikle köpeklerde kornea çizikleri ve derin göz yaralanmaları açısından önemlidir. Tırnak göze temas ettiğinde kornea ülseri, kornea perforasyonu, göz içi yangı veya enfeksiyon riski oluşabilir.

Köpek Kavgası ve Isırıklar

Köpek kavgasında göz kapağı yaralanmaları, göz çevresi doku hasarı, kornea yaralanması ve proptozis görülebilir. Isırık yaraları enfeksiyon riski de taşıdığı için dikkatle değerlendirilmelidir.

Darbe ve Düşme

Top, oyuncak, kapı çarpması, sert zemine düşme veya baş bölgesine alınan darbe göz travmasına neden olabilir. Darbe sonrası gözde kanama, bulanıklık, ağrı veya görme kaybı gelişebilir.

Trafik Kazası

Trafik kazaları göz travmasının yanı sıra kafa, çene, göğüs ve karın travmalarına da yol açabilir. Bu nedenle araç çarpması sonrası yalnızca göze değil, hastanın genel durumuna da bakılmalıdır.

Yabancı Cisim

Ot, diken, kum, toz, bitki parçası veya küçük yabancı cisimler göz kapağı altında kalabilir. Bu durumda hayvan gözünü kısar, yaşarma olur ve kornea çizilebilir.

Kimyasal Madde Teması

Temizlik ürünleri, dezenfektanlar, şampuanlar, asit veya alkali maddeler göz yüzeyinde ciddi hasar oluşturabilir. Kimyasal temas göz acilleri içinde özel önem taşır.

Göz küresinin yuvasından dışarı çıkması, yani proptozis, ciddi bir göz travmasıdır. Özellikle kısa burunlu köpek ırklarında travma sonrası görülebilir. Bu durumda göz bastırılmamalı ve acil veteriner hekime gidilmelidir.

Hangi Belirtiler Görülür?

Göz travması sonrası belirtiler hafif kızarıklıktan ağır göz hasarına kadar değişebilir.

Travma sonrası gözünü kapatma, kanama, bulanıklık, gözün dışarı çıkması veya ani körlük varsa beklenmemelidir.

Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?

Kedilerde Göz Travması

Kediler göz ağrısını saklayabilir. Travma sonrası sadece hafif göz kısma, saklanma, sessizleşme veya ışığa bakmama görülebilir. Ancak altta ciddi kornea ülseri, göz içi kanama veya retina hasarı olabilir.

Kedilerde yüksekten düşme, araç çarpması, kavga ve tırmalanma göz travmasının önemli nedenleridir. Kedilerde travma sonrası genel durum da mutlaka değerlendirilmelidir.

Köpeklerde Göz Travması

Köpekler göz ağrısını genellikle daha belirgin gösterir. Gözünü kısma, patisiyle kaşıma, yüzünü yere sürtme veya huzursuzluk daha sık fark edilir. Köpeklerde kedi tırmalaması, kavga, yabancı cisim, kuru göz zemininde kornea ülseri ve kısa burunlu ırklarda proptozis önemli travma nedenleridir.

Pug, French Bulldog, Shih Tzu ve Pekingese gibi kısa burunlu ırklarda gözler daha dışarıda olduğu için travma riski daha yüksek olabilir.

Hangi Durumlarda Acildir?

Göz travması sonrası bazı durumlarda aynı gün değil, mümkün olan en kısa sürede veteriner hekim muayenesi gerekir.

Gözünü Açamıyorsa

Gözünü açamama veya sürekli kısma çoğu zaman ağrı belirtisidir. Kornea ülseri, yabancı cisim veya göz içi hasar olabilir.

Gözden Kan Geliyorsa

Göz yüzeyinde veya göz içinde kan görülmesi travma sonrası ciddiye alınmalıdır.

Gözde Beyazlık, Mavilik veya Bulanıklık Varsa

Bu belirtiler kornea ödemi, kornea ülseri, glokom veya göz içi yangı ile ilişkili olabilir.

Göz Dışarı Çıktıysa

Gözün dışarı çıkması, yani proptozis, çok acil bir durumdur. Göze bastırılmamalı ve yerine sokulmaya çalışılmamalıdır.

Ani Görme Kaybı Varsa

Hayvan eşyaya çarpıyor, yönünü bulamıyor veya göz bebeği ışığa yanıt vermiyorsa acil değerlendirme gerekir.

Kimyasal Madde Teması Olduysa

Kimyasal maddeler göz yüzeyine hızlı zarar verebilir. Bu durum acil kabul edilmelidir.

Şiddetli Ağrı Varsa

Hayvan gözüne dokundurmuyor, ışığa bakamıyor veya sürekli gözüne zarar vermeye çalışıyorsa acildir.

Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?

Göz travmasında veteriner hekim muayenesinin amacı hasarın nerede olduğunu, görme fonksiyonunun etkilenip etkilenmediğini ve acil müdahale gerekip gerekmediğini belirlemektir.

Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:

Göz kapakları ve çevre dokular incelenir.

Göz kapağı yırtığı veya ısırık yarası kontrol edilir.

Kornea yüzeyi değerlendirilir.

Göz bebeği refleksleri kontrol edilir.

Görme refleksleri değerlendirilir.

Göz içi kanama veya bulanıklık araştırılır.

Göz içi basıncı ölçülebilir.

Fundus muayenesi ile retina ve optik sinir değerlendirilebilir.

Genel travma varsa sistemik muayene yapılır.

Gerekirse kan tahlili, görüntüleme veya ek testler planlanır.

Travma vakalarında bazen göz muayenesi kadar hastanın genel durumu da önemlidir. Özellikle trafik kazası ve yüksekten düşme sonrası iç yaralanmalar açısından dikkatli olunmalıdır.

Kullanılabilecek Tanısal Testler

Fluorescein testi kornea ülseri veya kornea yüzey hasarını belirlemek için kullanılır. Göz travması sonrası gözünü kapatma, sulanma veya kornea çizilmesi şüphesi varsa önemli bir testtir.

Schirmer Gözyaşı Testi

Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Travmaya eşlik eden kuru göz, kronik yüzey hastalıkları veya iyileşmeyi etkileyebilecek durumların değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Tonometri göz içi basıncını ölçer. Travma sonrası glokom, uveitis veya göz içi basınç değişiklikleri açısından önemlidir. Ancak göz perforasyonu şüphesinde test seçimi veteriner hekimin değerlendirmesine göre yapılır.

Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesini sağlar. Ani körlük, göz içi kanama, kafa travması veya retina hasarı şüphesinde önemlidir.

Sitoloji, Kültür, PCR

Isırık yarası, enfekte akıntı, dirençli konjonktivit, ülser komplikasyonu veya enfeksiyon şüphesi varsa sitoloji, kültür veya PCR gerekebilir.

Trafik kazası, yüksekten düşme veya şiddetli darbe sonrası kan tahlili, röntgen, ultrason, tansiyon ölçümü veya ileri görüntüleme gerekebilir. Amaç hem gözü hem de hastanın genel sağlığını korumaktır.

Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?

Tedavi, travmanın tipine ve gözde oluşan hasara göre planlanır. Her göz travması aynı şekilde tedavi edilmez.

Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:

Kornea ülseri varsa kornea iyileşmesini destekleyen ve enfeksiyon riskini kontrol eden tedaviler

• Yabancı cisim varsa uzaklaştırılması
• Göz kapağı yırtıklarında cerrahi onarım
• Göz içi yangı varsa buna yönelik tedavi planı
• Glokom geliştiyse göz içi basıncını düşürmeye yönelik yaklaşım

Proptozis varsa gözün durumuna göre yerine alma veya ileri cerrahi değerlendirme

• Derin kornea yaralanması veya perforasyon riskinde cerrahi seçenekler
• Enfeksiyon riski varsa uygun sistemik veya lokal destek
• Eşlik eden genel travmaların tedavisi

Tedavinin amacı yalnızca kızarıklığı veya ağrıyı azaltmak değildir. Asıl amaç gözün yapısını korumak, görme fonksiyonunu değerlendirmek, ağrıyı kontrol etmek ve kalıcı hasar riskini azaltmaktır.

Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?

Evde İlk Yapılması Gerekenler

Göz travmasında evde amaç tedavi etmek değil, veteriner hekime ulaşana kadar gözün daha fazla zarar görmesini engellemektir.

Hayvan sakin tutulmalıdır.

Gözü kaşıması engellenmelidir.

Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.

Göze baskı yapılmamalıdır.

Göz çevresindeki kir veya akıntı nazikçe temizlenebilir.

Göz dışarı çıktıysa temiz ve nemli steril gazlı bezle nazikçe korunabilir.

Kimyasal temas varsa veteriner hekimle hızlı iletişim kurulmalıdır.

Travmanın nasıl ve ne zaman olduğu not edilmelidir.

En kısa sürede veteriner göz muayenesine gidilmelidir.

Evde Yapılmaması Gerekenler

Göz ovalanmamalıdır.

Göze bastırılmamalıdır.

Yabancı cisim zorla çıkarılmaya çalışılmamalıdır.

Göz dışarı çıktıysa yerine sokulmaya çalışılmamalıdır.

İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.

Eski reçeteden kalan damlalar uygulanmamalıdır.

Kortizonlu damlalar muayenesiz kullanılmamalıdır.

Göze çay, bitkisel ürün, kolonya, oksijenli su veya antiseptik sürülmemelidir.

“Biraz bekleyelim, geçer” denmemelidir.

Göz travmalarında doğru ilk yardım, gözü korumak ve hızlı şekilde veteriner hekime ulaşmaktır.

Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski

Göz travması sonrası evde bulunan eski göz damlalarını kullanmak ciddi risk oluşturabilir. Travma sonrası kornea ülseri, derin kornea yarası, göz içi kanama, glokom, uveitis veya perforasyon olabilir. Bu durumların her biri farklı yaklaşım gerektirir.

Kortizonlu göz damlaları, kornea ülseri veya kornea yaralanması varsa çok tehlikeli olabilir. Kornea yüzeyinde yara bulunan bir göze kortizon uygulanması yaranın derinleşmesine, enfeksiyonun ilerlemesine ve kornea perforasyonu riskinin artmasına neden olabilir.

Antibiyotikli damlalar da her zaman yeterli değildir. Eğer problem göz içi basınç artışı, lens hasarı, retina problemi, yabancı cisim veya proptozis ise antibiyotik tek başına sorunu çözmez. Ayrıca gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunabilir.

Bu nedenle göz travmasında doğru yaklaşım, önce muayene ve tanı, sonra uygun tedavidir.

Geç Kalınırsa Ne Olur?

Göz travmasında gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Özellikle kornea ülseri, glokom, göz içi kanama, proptozis ve ani görme kaybında zaman çok önemlidir.

Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:

• Kornea ülserinin derinleşmesi
• Kornea perforasyonu
• Kalıcı kornea izi veya bulanıklık
• Göz içi enfeksiyon
• Göz içi yapışıklıklar
• Glokom gelişimi veya ilerlemesi
• Retina veya optik sinir hasarı
• Kalıcı görme kaybı
• Kronik ağrı
• Cerrahi müdahale ihtiyacının artması
• İleri vakalarda gözün kaybı

Erken veteriner göz muayenesi, hem görmeyi korumak hem de daha ağır komplikasyonları önlemek açısından en önemli adımdır.