Gözün Dışarı Çıkması Durumunda Ne Yapılmalı?

6. H1 Başlığı

Gözün Dışarı Çıkması Durumunda Ne Yapılmalı?

7. Kısa Giriş

Kedi veya köpeğinizin gözünün aniden dışarı çıktığını görmek, hasta sahipleri için oldukça korkutucu bir durumdur. Bu tablo veteriner hekimlikte “proptozis” olarak adlandırılır. Proptozis, göz küresinin normal yuvasından öne doğru çıkması ve göz kapaklarının gözün arkasında sıkışması durumudur.

Gözün dışarı çıkması gerçek bir veteriner göz acilidir. Bu durumda zaman çok önemlidir. Göz yüzeyi hızla kuruyabilir, kornea hasarı gelişebilir, göz kasları ve optik sinir zarar görebilir. Erken müdahale bazı hastalarda gözün korunmasına yardımcı olabilirken, gecikme kalıcı görme kaybına veya gözün alınmasını gerektiren ağır hasara yol açabilir.

Bu yazıda kedi ve köpeklerde gözün dışarı çıkması durumunda ne yapılması gerektiğini, hangi nedenlerle oluşabileceğini, veteriner hekim muayenesinde neler yapıldığını, tedavinin genel olarak nasıl planlandığını ve evde hangi hatalardan kesinlikle kaçınılması gerektiğini anlatacağız.

8. Gözün Dışarı Çıkması Nedir?

Gözün dışarı çıkması, göz küresinin göz çukurundan öne doğru yer değiştirmesidir. Normalde göz, göz kapakları ve çevre dokular tarafından korunur. Proptozis geliştiğinde göz küresi öne çıkar, göz kapakları ise gözün arkasına sıkışabilir. Bu durumda göz normal yerine kendiliğinden dönemeyebilir.

Hasta sahibi bu durumu genellikle şu şekilde tarif eder:

• “Gözü yerinden çıktı.”
• “Gözü dışarı fırladı.”
• “Gözü çok büyüdü.”
• “Göz kapağı gözün arkasında kaldı.”
• “Travmadan sonra gözü dışarı çıktı.”
• “Göz kuruyor ve kapanmıyor.”

Bu durum basit bir şişlik değildir. Gözün dışarı çıkması, göz yüzeyinin açıkta kalmasına, korneanın hızla kurumasına, damarların gerilmesine, göz kaslarının zarar görmesine ve optik sinir hasarına neden olabilir. Özellikle travma sonrası geliştiğinde başka kafa, çene, burun veya vücut yaralanmaları da eşlik edebilir.

Gözün dışarı çıkması durumunda en önemli kural şudur: Göz bastırılmamalı, yerine sokulmaya çalışılmamalı ve beklenmemelidir. Hayvan en kısa sürede veteriner hekime ulaştırılmalıdır.

9. Gözün Dışarı Çıkmasının Nedenleri

Kedi ve köpeklerde gözün dışarı çıkması genellikle travma ile ilişkilidir. Ancak bazı ırklarda anatomik yapı nedeniyle risk daha yüksektir.

Travma

En sık neden travmadır. Araç çarpması, yüksekten düşme, darbe, kavga, ısırık, sıkışma veya baş-boyun bölgesine gelen ani basınç gözün dışarı çıkmasına neden olabilir.

Travma sırasında yalnızca göz değil, göz çevresindeki kaslar, damarlar, sinirler, göz kapakları ve kemik yapılar da zarar görebilir. Bu nedenle proptozis vakalarında genel travma değerlendirmesi de önemlidir.

Köpek Kavgası veya Isırık Yaraları

Küçük ırk köpeklerde başka bir köpek tarafından ısırılma veya baş bölgesine alınan basınç, gözün dışarı çıkmasına yol açabilir. Isırık yaraları enfeksiyon riski de taşıdığı için dikkatle değerlendirilmelidir.

Kısa Burunlu Irklarda Anatomik Yatkınlık

Pug, French Bulldog, Shih Tzu, Pekingese, Boston Terrier ve benzeri kısa burunlu, gözleri belirgin ırklarda göz daha dışarıda konumlanabilir. Bu nedenle bu ırklarda daha düşük şiddette travmalar bile proptozis riskini artırabilir.

Kedi Travmaları

Kedilerde proptozis köpeklere göre daha az görülür; ancak görüldüğünde genellikle travma daha şiddetlidir. Kedi kavgası, yüksekten düşme, araç çarpması veya baş bölgesine ciddi darbe sonrası gelişebilir. Kedilerde gözün dışarı çıkması daha ciddi iç hasarla birlikte olabilir.

Göz Çevresi Kitleleri veya Basınç Artışı

Nadir olarak göz arkasında kitle, apse, kanama veya şiddetli doku şişliği gözün öne doğru itilmesine neden olabilir. Bu durum travmatik proptozisten farklıdır; ancak dışarıdan gözün öne çıkması şeklinde fark edilebilir.

10. Hangi Belirtiler Görülür?

Gözün dışarı çıkması çoğu zaman görünüm olarak çok belirgindir. Ancak eşlik eden belirtiler, gözün kurtarılma ihtimali ve aciliyet açısından önemlidir.

Göz dışarı çıktıysa, başka belirti olup olmadığına bakmadan acil veteriner muayenesi gerekir.

11. Kedi ve Köpekte Farklılık Var mı?

Köpeklerde Gözün Dışarı Çıkması

Köpeklerde proptozis özellikle kısa burunlu ve gözleri belirgin ırklarda daha sık görülür. Bu ırklarda göz çukuru daha sığ olabilir ve göz daha dışarıda durabilir. Bu nedenle darbe, kavga veya baş-boyun bölgesine gelen basınç gözün dışarı çıkmasına neden olabilir.

Köpeklerde erken müdahale bazı vakalarda gözün korunmasına yardımcı olabilir. Ancak görme fonksiyonunun korunup korunamayacağı; optik sinir hasarı, göz kaslarının durumu, kornea hasarı, kanama ve travmanın şiddetine bağlıdır.

Kedilerde Gözün Dışarı Çıkması

Kedilerde gözün dışarı çıkması daha nadirdir. Ancak oluştuğunda genellikle daha şiddetli travma ile ilişkilidir. Kedilerde optik sinir ve göz çevresi dokular daha ciddi zarar görebilir. Bu nedenle kedilerde proptozis geliştiğinde prognoz daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Kedilerde ayrıca aynı travmaya bağlı çene, burun, kafa, göğüs veya karın bölgesi yaralanmaları da olabilir. Bu nedenle yalnızca göz değil, genel durum da acil olarak değerlendirilmelidir.

12. Hangi Durumlarda Acildir?

Gözün dışarı çıkması her zaman acildir. Bu konuda “bekleyelim”, “kendiliğinden yerine gelir mi?” veya “sabah götürsek olur mu?” yaklaşımı doğru değildir.

Aşağıdaki durumlarda aciliyet daha da yüksektir:

Göz Kapanmıyorsa

Göz kapakları kapanmıyorsa kornea hızla kurur. Kuruma, kornea ülseri ve kornea nekrozu riskini artırabilir.

Travma Sonrası Geliştiyse

Araç çarpması, düşme, ısırık, kavga veya darbe sonrası göz dışarı çıktıysa hem göz hem de genel travma açısından acil değerlendirme gerekir.

Gözde Kanama Varsa

Göz yüzeyinde veya göz içinde kan görülmesi ciddi doku hasarına işaret edebilir.

Hayvan Görmüyor Gibi Davranıyorsa

Ani körlük, optik sinir veya retina hasarı açısından önemlidir.

Göz Kurumaya Başladıysa

Göz yüzeyi mat, kuru veya bulanık görünüyorsa zaman kaybedilmemelidir.

Şiddetli Ağrı Varsa

Hayvan huzursuz, ağrılı, dokundurmuyor veya sürekli gözüne zarar vermeye çalışıyorsa acil müdahale gerekir.

13. Veteriner Hekim Muayenesinde Neler Yapılır?

Gözün dışarı çıkması durumunda veteriner hekim öncelikle hastanın genel durumunu değerlendirir. Çünkü proptozis genellikle travma ile ilişkili olduğu için hasta sadece göz açısından değil, yaşamı tehdit edebilecek diğer yaralanmalar açısından da incelenmelidir.

Muayenede şu değerlendirmeler yapılabilir:

Genel durum, solunum ve dolaşım değerlendirilir.

Travmanın şiddeti ve ek yaralanmalar kontrol edilir.

Göz küresinin durumu incelenir.

Göz kapakları ve çevre dokular değerlendirilir.

Kornea yüzeyi kuruma, ülser ve perforasyon açısından kontrol edilir.

Göz bebeği refleksleri değerlendirilir.

Görme refleksleri kontrol edilir.

Göz kaslarının durumu değerlendirilir.

Göz içi kanama veya ciddi doku hasarı araştırılır.

Gerekirse ileri görüntüleme, kan tahlili veya sistemik değerlendirme yapılır.

Bazı vakalarda gözün yerine alınması ve geçici kapak dikişi gibi işlemler planlanabilir. Bazı ağır vakalarda ise gözün korunması mümkün olmayabilir. Bu karar gözün durumu, travmanın şiddeti ve görme potansiyeline göre verilir.

14. Kullanılabilecek Tanısal Testler

Fluorescein Testi

Fluorescein testi kornea ülseri veya kornea yüzey hasarını belirlemek için kullanılır. Göz dışarı çıktığında kornea açıkta kaldığı için kuruma ve ülser riski yüksektir. Bu nedenle kornea bütünlüğünün değerlendirilmesi önemlidir.

Schirmer Gözyaşı Testi

Schirmer gözyaşı testi gözyaşı üretimini ölçer. Proptozis sonrası akut dönemde her zaman ilk öncelik olmayabilir; ancak göz yüzeyinin uzun dönem sağlığını değerlendirmede kullanılabilir.

Tonometri

Tonometri göz içi basıncını ölçer. Proptozis sonrası göz içi basıncı, glokom, uveitis veya göz içi yapıların durumu açısından değerlendirme gerekebilir. Ancak ağır travma ve perforasyon şüphesinde test seçimi veteriner hekimin değerlendirmesine göre yapılır.

Oftalmoskopi / Fundus Muayenesi

Fundus muayenesi retina ve optik sinirin değerlendirilmesine yardımcı olur. Göz dışarı çıktıktan sonra görme kaybı şüphesi varsa optik sinir ve retina değerlendirmesi önemlidir. Bazı vakalarda kornea bulanıklığı veya kanama nedeniyle fundus muayenesi hemen yapılamayabilir.

Sitoloji, Kültür, PCR

Göz yüzeyinde enfeksiyon şüphesi, akıntı, ısırık yarası, kronikleşen yara veya komplikasyon gelişimi varsa sitoloji, kültür veya PCR gibi testler gerekebilir.

Ek Testler

Travma vakalarında kan tahlili, röntgen, ultrason, ileri görüntüleme veya sistemik değerlendirme gerekebilir. Özellikle araç çarpması, yüksekten düşme veya çoklu yaralanma durumlarında bu değerlendirmeler önemlidir.

15. Tedavi Genel Olarak Nasıl Planlanır?

Tedavi, gözün durumuna ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Proptozis tedavisinde amaç yalnızca gözü yerine koymak değildir. Asıl amaç göz yüzeyini korumak, ağrıyı azaltmak, enfeksiyon riskini kontrol etmek, görme potansiyelini değerlendirmek ve gözün yaşayıp yaşayamayacağını belirlemektir.

Genel tedavi seçenekleri şunları içerebilir:

• Göz yüzeyinin nemli tutulması
• Ağrı ve travmanın kontrol altına alınması
• Gözün dikkatli şekilde tekrar yerine alınması
• Geçici göz kapağı dikişi uygulanması
• Kornea ülseri veya yüzey hasarı varsa uygun medikal destek
• Enfeksiyon riskine yönelik genel tedavi planı
• Göz içi basıncı veya yangı varsa buna yönelik yaklaşım
• Ağır hasarlı vakalarda gözün alınması seçeneğinin değerlendirilmesi

Gözün korunup korunamayacağı her vakada aynı değildir. Erken gelen, korneası çok kurumamış, optik siniri ciddi hasar almamış ve göz kasları tamamen kopmamış vakalarda şans daha iyi olabilir. Ancak ciddi travma, optik sinir hasarı, göz içi yırtık, yoğun kanama veya ileri kornea hasarı varsa prognoz daha kötüdür.

16. Evde Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?

Evde Yapılabilecekler

Gözün dışarı çıkması durumunda evde amaç tedavi etmek değil, veteriner hekime ulaşana kadar gözü daha fazla hasardan korumaktır.

Hayvan sakin tutulmalıdır.

Göz bastırılmamalıdır.

Göz yerine sokulmaya çalışılmamalıdır.

Hayvanın gözü kaşıması engellenmelidir.

Mümkünse yakalık kullanılmalıdır.

Göz yüzeyinin kuruması önlenmeye çalışılmalıdır.

Temiz ve nemli steril gazlı bezle göz nazikçe korunabilir.

En kısa sürede veteriner hekime gidilmelidir.

Evde Yapılmaması Gerekenler

Göz kesinlikle içeri bastırılmamalıdır.

Göz kapakları zorla kapatılmaya çalışılmamalıdır.

Göze kolonya, alkol, oksijenli su, antiseptik veya bitkisel ürün sürülmemelidir.

İnsan göz damlası kullanılmamalıdır.

Eski reçeteden kalan damlalar gelişigüzel uygulanmamalıdır.

Göz ovalanmamalı veya temizlenirken bastırılmamalıdır.

“Biraz bekleyelim, yerine girer” denmemelidir.

Hayvanın patisiyle göze zarar vermesine izin verilmemelidir.

Bu durumda evde yapılacak en doğru şey, gözü travmadan ve kurumadan koruyarak acil şekilde veteriner hekime ulaşmaktır.

17. Kortizonlu veya Antibiyotikli Göz Damlalarının Bilinçsiz Kullanım Riski

Gözün dışarı çıkması durumunda evde bulunan göz damlalarının gelişigüzel kullanılması doğru değildir. Bu tabloda göz yüzeyinde kornea ülseri, derin yara, perforasyon, göz içi kanama veya optik sinir hasarı olabilir.

Kortizonlu göz damlaları, kornea ülseri veya kornea yaralanması varsa ciddi risk oluşturabilir. Kornea yüzeyinde yara bulunan bir göze kortizon uygulanması yaranın kötüleşmesine ve enfeksiyon riskinin artmasına neden olabilir.

Antibiyotikli damlalar da tek başına yeterli değildir. Proptozis mekanik ve travmatik bir acildir. Gözün yerine alınması, kornea durumunun değerlendirilmesi, ağrı kontrolü, göz kapaklarının durumu ve genel travma yönetimi gerekir.

Bu nedenle gözün dışarı çıkması durumunda damla kullanarak beklemek yerine acil veteriner göz muayenesi yapılmalıdır.

18. Geç Kalınırsa Ne Olur?

Gözün dışarı çıkması durumunda gecikme ciddi sonuçlara yol açabilir. Göz yüzeyi açıkta kaldıkça kornea kurur, ülserleşir ve hasar derinleşebilir. Optik sinir veya göz kasları zarar gördüyse görme kaybı kalıcı olabilir.

Geç kalındığında şu problemler gelişebilir:

• Kornea kuruması
• Kornea ülseri
• Kornea perforasyonu
• Göz içi enfeksiyon
• Şiddetli ağrı
• Göz kaslarında kalıcı hasar
• Optik sinir hasarı
• Kalıcı görme kaybı
• Gözün yerine alınamaması
• Gözün alınmasını gerektiren ileri hasar

Erken müdahale, gözün yapısal olarak korunma ihtimalini artırabilir. Ancak görme fonksiyonunun korunması her vakada garanti değildir. Bu nedenle hızlı müdahale çok önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Kısa Özet